ايرانيان و سلاطين و وزراى سامانى نهاده شده بود دگرگون سازند . ايجاد مراكز فرهنگى پس از آنكه حكومت سلاجقه در سراسر ايران بسط يافت « وزراى سلجوقيان ناچار براى اداره و رهبرى اين كشور وسيع و تربيت كارمندان و مديران لايق به ايجاد و تاسيس مدارس و مراكز فرهنگى و تشويق فضلاء كمر بستند . خواجه نظام الملك طوسى در بعضى از شهرهاى مهم ايران مدارس و محافل فرهنگى بنيان نهاد و مشهورترين اين مدارس . نظاميّه بغداد و دارالعلمهايى بود كه در نيشابور و اصفهان و بلخ و مرو و هرات ايجاد و تاسيس شده بود . هريك از اين مدارس داراى كتابخانه مخصوص به خود بود و مدرّسين و متولّيانى داشت كه برحسب مقام و ارزش فرهنگى ، داراى حقوق و امتيازاتى بودند . « ظاهرا نظاميّه‌ها ، نخستين مدارسى بوده كه براى طلاب و دانشجويان راتبه و شهريه معيّن و مداومى مقرر شده است ، اين مدارس به‌صورت آموزشگاههاى مرتب شبانه‌روزى مخصوص شافعى مذهبان اداره مىشده و وسايل آسايش طلاب از هرحيث فراهم بوده است . معروفترين نظاميه‌ها عبارتست از : 1 - نظاميه نيشابور ، اين مدرسه در اواخر نيمه اول قرن پنجم به امر خواجه نظام الملك براى امام الحرمين ابو المعالى عبد الملك بن عبد الله جوينى ( متوفى به سال 487 هجرى قمرى ) بنا شد و ابو المعالى سى سال در آنجا به تدريس و خطابه و ذكر مىپرداخت و روزانه سيصد محصّل در آنجا براى كسب دانش جمع مىشدند . 2 - نظاميّه بغداد ، بناى اين مدرسه در سال 459 هجرى قمرى پايان گرفت ، نظام الملك براى ساختمان اين مدرسه دويست هزار دينار از مال خود خرج كرد و موقوفات متعدد و پردرآمدى بدان تخصيص داد ، در نظاميّه بغداد حجره‌هايى براى سكونت طلاب اختصاص داشت و كتابخانه معتبر آن از كتابهاى ارجمند انباشته بود . در اين دار العلم بزرگ شش هزار تن دانشجو به تحصيل فقه و تفسير و حديث و نحو و لغت و ادبيات و فلسفه ، اشتغال داشتند و به روايت ابن جبير اندلسى كه در سال 580 بغداد را سياحت كرده است : « . . . بغداد را نزديك سى مدرسه است و بزرگترين و مشهورترين آنها « نظاميه » نام دارد . » در آغاز تاسيس نظاميّه بغداد ، از امام شيخ ابو الحق شيرازى دعوت شد تا در آنجا به تدريس پردازد و تا فرارسيدن وى ، امام ابو نصر بغدادى معروف به اين صبّاغ بيست روزى