وضع سياسى و اجتماعى ايران و كشورهاى اسلامى مقارن حمله مغول قبل از حملهء مغول به سال 616 هجرى و انقراض دولت خوارزمشاهى ، وضع ايران و كشورهاى اسلامى به‌علت عدم مداخلهء مردم در امور سياسى ، اختلاف زمامداران ، فساد دربار ، مداخله تركان خاتون ( مادر سلطان محمد خوارزمشاه ) در امور سياسى و دشمنى مردم و روحانيون با دولت ، بسيار درهم و آشفته بود ، از اواسط قرن ششم هجرى به بعد ، تركان قراختائى در جنگ « قطوان » سلطان سنجر را به تحريك آتسز خوارزمشاه شكستى عظيم دادند و بر تمام ماوراء النهر مسلط شدند . سلطان محمد خوارزمشاه با آنكه وارث اوضاعى آشفته بود به‌جاى درمان دردهاى اجتماعى در سال 607 عازم گرفتن بخارا و سمرقند گرديد و به كمك « كوچلك » سلسله قراختائيان را از ماوراء النهر برانداخت و متصرفات خود را به كاشمر و حدود سند رسانيد . در اين تاريخ ، اتابكان فارس و آذربايجان در حيطهء نفوذ خود به استقلال فرمان مىراندند و كمابيش با النّاصر لدين اللّه خليفه عباسى مناسبات حسنه داشتند . ولى بين خوارزمشاه و خليفه عباسى ، صلح و صفايى وجود نداشت ، خوارزمشاه مايل بود مانند سلاطين آل بويه و پادشاهان سلجوقى ، خليفه را محكوم فرمان و ارادهء خود سازد ، درحاليكه خليفه با دشمنان سلطان و از جمله با جانشينان حسن صباح مخفيانه رابطه داشت و آنان را عليه خوارزمشاه تحريك و تجهيز مىكرد ، كار مخالفت سلطان با خليفه به‌جايى رسيد كه خوارزمشاه در 614 ه به قصد تسخير بغداد لشكر كشيد و در جريان اين نبرد اتابك سعد بن زنگى را كه از فارس آمده بود و اتابك ازبك را كه از آذربايجان به قصد تسخير بغداد حركت كرده بود شكست داد و