راه‌ورسم كتابت و ترسّل ، در آداب نديمى و خنياگرى ، در علم طب و علم نجوم و هندسه ، در تجارت و كسب ، در علم دين و قضا ، در سياست كردن ، در دوست گزيدن ، در تعليم و تربيت فرزند ، در خانه و ضياع خريدن ، در دهقانى و صناعت كردن ، در امانت نهادن ، در عشق ورزيدن ، در آيين گرمابه رفتن ، در مهمانى كردن و آداب ميزبانى ، در پيرى و جوانى و در بسيارى ديگر از مسائل مربوط به زندگى روزمرّه بحث و گفتگو شده است . اگر چهل و چهار باب قابوسنامه را مورد مطالعه قرار دهيم ، مىبينيم مؤلف تواناى آن در هر باب يكى از آداب و اصول زندگى را به نسل جوان آموخته است . 14 باب به علم زندگى و فن معاشرت ، هفت باب به اخلاق و تربيت ، پنج باب به طلب علم و تحصيل هنر ، دو باب به ورزش ، سه باب در پيرامون پيشه‌ها و هفت باب مربوط به سياست و راه‌ورسم مملكتدارى است . مؤلف در تأليف و تنظيم كتاب خود به قول ملك الشعراى بهار : « داد سخن داده و از آوردن مطالب بسيار سودمند اخلاقى و حكمتهاى عملى دقيقه‌يى فرونگذارده است ، علاوه‌بر فوايد عظيمى كه از حيث شناسايى تمدن قديم و معيشت ملى و علم زندگى و دستور حيات در كتاب مندرج است ، بايد او را نمودار مجموعه تمدن ايرانى پيش از مغول ناميد . » « 1 » اكنون نمونه‌يى چند از نثر شيوا و تعاليم آموزنده اين كتاب را مىآوريم : باب بيست و يكم - در جمع كردن مال « اى پسر ! از فراز آوردن چيز « 2 » غافل مباش ، ليكن از جهت چيز ، خويشتن را در خطر مينداز . و جهد كن تا هرچه فراز آرى ، از نيكوترين وجهى باشد تا بر تو گوارنده باشد . و چون فراز آوردى ، نگاه دار و به هر باطلى از دست مده كه نگاه داشتن سخت‌تر از فراز آوردن است ؛ و هنگام در بايست كه خرج كنى ، جهد كن تا عوض آن زود به‌جاى نهى ، كه اگر بردارى و عوض به‌جاى بازننهى ، اگر گنج قارون بود ، سپرى شود ، و نيز در آن چندان دل مبند كه آن را ابدى شناسى ، تا اگر وقتى سپرى شود ، اندوه‌مند نباشى و اگر چيز بسيار باشد تو به قدر و اندازه به كار ميبر كه اندك به تدبير بهتر از بسيار بىتوفير و اگر بسيارى از تو بازماند ، دوست‌تر از آن دارم كه نيازمند باشى كه گفته‌اند : چيزى به دشمنان

--> ( 1 ) . سبك‌شناسى ، ج 2 پيشين ، ص 113 ( 2 ) . مال