مرتضى راوندى
216
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
زبان مادرى او آذرى از شعبههاى زبان پهلوى بود به عربى تأليف ميكرد ، اما لوكرى شاگرد او توانست از فارسى و پهلوى بهجاى عربى استفاده كند . . . « 1 » » رابطه بو على با دانشمندان معاصر خود ابو على در خوارزم ، با ابو ريحان بيرونى ، ابو سهل مسيحى و ابو نصر عراق ارتباط داشت و نيز ابن الخمار و ابو الفرج ابن الطيب ، از معاصرينش بودند . از شاگردان معروفش : علاوهبر ابو عبيد ، ابو الحسن بهمنيار ابن مرزبان ، ابن زيله و معصومى را مىتوان نام برد . از حدت ذهن و تيزهوشى ابو على ، سخنها گفتهاند ، و نيز گفتهاند كه از گفتار زشت و سخنان تند نسبت به فضلاى معاصر و گاهى نسبت به قدما پروا نداشت ، تا جائى كه در سئوال و جوابهاى علمى با ابو ريحان بيرونى سخنان درشت به او فرستاد . ابو على در شرق به عنوان فيلسوف و در غرب بهعنوان طبيب شهرت داشته است . فلسفهء او فلسفه مشائى و متأثر از فلسفهء نو افلاطونى و دين اسلام است ، وى كوشيده است كه فلسفه را با دين اسلام توفيق دهد . ( معذلك جمعى او را كافر خواندهاند ) و اگرچه او و ابن رشد هردو از پيروان ارسطو بودند ، شيخ الرئيس كمتر از ابن رشد تابع حكيم يونانى بوده است . ( مثلا حكمت المشرقين ) . « ابو على اول كسى است در اسلام كه كتب جامع و منظم در فلسفه نوشته و كتاب شفاى او در حكم يك دايرة المعارف فلسفى است . از ساير آثار فلسفى او مىتوان : نجات ، اشارات ، دانشنامه علائى ، قراضهء طبيعيات ، مبدأ و معاد ، و داستان حى ابن يقظان را نام برد . طب ابن سينا محدود به نظريات علمى است و كتاب قانون او از جنبه عملى ناقص است ، و اگرچه در اروپا چنان شهرتى يافت كه اطباى بزرگ اسلام را تحت الشعاع قرار داد ، در اين رشته ( يعنى در مطالعات و تحقيقات علمى و تجربى ، به پاى محمد ابن زكرياى رازى نمىرسد ، علاوهبر قانون ، تأليفات طبى ديگرى از قبيل ادويهى قلبيه ، رساله در قولنج ، رسالهى نبضيه و ارجوزه از اوست . به رياضيات از جنبهء فلسفى توجه داشته و در اواخر عمر ( ظاهرا در همدان ) رصد كرده و آلتى شبيه ورنيهى كنونى را براى به دست آوردن نتايج دقيقتر از آلات رصد اختراع كرده است . مفاهيم عمده فيزيكى ( حرارت ، نيرو ، خلاء ، نور ، حرارت و غيره ) را به دقت مورد بحث قرار داده است .
--> ( 1 ) . سيد محمد طباطبائى ، زبان ملى ابن سينا به نقل از مجله آينده ، سال هفتم ، شماره 9 و 10 ، آذر و دى 1360 ص 658 به بعد .