رابطه رودكى با اسماعيليان رودكى دهقان‌زاده‌يى بود كه با افكار و انديشه‌هاى سياسى ، اجتماعى و اقتصادى فاطميان و فرقهء اسماعيليه آشنا بود و با آنان همكارى و همفكرى مىكرد . در اين ايام اسماعيليان در دربار سامانيان نفوذ كرده بودند تا آنجا كه امير نصر سامانى و ابو الفضل بلعمى وزير دانش‌پرور او و عده‌يى از سران حكومت از هواداران اين جماعت شده بودند ؛ بنابراين گرايش رودكى به اسماعيليان در چنان محيطى امرى غير عادى نيست . از رودكى شنيدم استاد شاعران * كاندر جهان به كس مگر و جز به فاطمى مطلبى كه بايد به آن توجه داشت ، اينكه از آغاز قرن سوّم هجرى فكر احياء آزادى و استقلال ايران در دل سران خاندانهاى كهن و نژادهء ايرانى راه يافته بود ، هنوز قرن سوم به پايان نرسيده بود ، كه دولت قوى ديگرى از آل سامان در كنار جيحون به‌وجود آمد كه از نظر نژاد و خانواده مقبولتر از صفاريان بود ، سران اين سلسله و وزراى كاردان آنان توانستند با دربار بغداد طورى رفتار و مماشات كنند كه رقبايى بر ضدشان برنينگيزند . سران دولت سامانى ( 261 - 389 ) از عهد مأمون در ماوراء النهر رياست داشتند و آل طاهر و آل ليث هم از آنها حمايت مىكردند ، در همين سالها در مرو و قهستان و توس و چغانيان و گرگان و خوارزم ، مردانى ايرانى كه داعيهء حكومت داشتند ، چون احمد بن سهل . . . سيمجور دواتى و كنارنگيان و سپهبدان توس . . . و آل محتاج و آل فريغون برخاستند و اين‌همه ، به گفتهء استاد بهار يك مقصد را دنبال مىكردند و آن زنده‌كردن نام شاهنشاهان فارس و احياء گذشته سياسى و ادبى ايران بود غزنويان كه بعد از سامانيان به‌قدرت رسيدند با آنكه ريشهء ايرانى نداشتند براى آنكه در بين مردم حيثيّت و اعتبارى كسب كنند ، ظاهرا به خداوندان علم و ادب روى خوش نشان مىدادند .