كه از شعر ، تراژدى ، كمدى ، رمان ، اپرا ، تاريخ . . . سير شد . . . روزى متوجه گرديد كه مىتوان در باب انواع گندم ، به استدلال پرداخت . » « 1 » اندره پيتر با ارائهء فهرستى از آثار و كتابهاى ارزندهء اجتماعى و اقتصادى قرن 18 و 19 ، به خوبى نشان مىدهد كه پيوندهاى بسيار نزديكى بين مسائل اقتصادى با امور سياسى و اجتماعى آن عصر ، وجود داشته است : 1748 مونتسكيو : روح القوانين 1750 كانتيون « 2 » : تحقيق در باب تجارت 1751 آغاز دايرة المعارف 58 - 1756 كنه : « 3 » 1 ) مقالاتى در دايرة المعارف [ « اجاره‌داران » ، « حبوبات » ] جدولهاى اقتصادى 1772 ژان ژاك روسو : ميثاق اجتماعى 1776 آدام اسميت : ثروت ملل 1797 كندورسه : تابلوى پيشرفت بشر 1798 مالتوس : مقاله در باب توليد 1804 ژان باتيست سه « 4 » : رسالهء اقتصاد سياسى ( 1830 - 1828 ) 1817 ريكادو : اصول اقتصاد و ماليات 32 - 1830 اگوست كنت : دورهء فلسفهء تحقيقى 1848 استوارت ميل : اصول و غيره 1848 رنان : آيندهء علم 1850 باستيا : هماهنگى اقتصادى بعد ، نويسنده از كلاسيكها سپس از سوسياليستها سخن مىگويد ، و از آثار سن‌سيمون ( صنعت : 1817 ) ، سيسموندى ( اصول جديد اقتصاد سياسى : 1818 ) ، فوريه ( نظريهء وحدت جهانى : 1836 - 1822 ) ، و كارل ماركس و فردريش انگلس ( بيانيهء كمونيستى : 1848 ) و ديگر نحله‌هاى اقتصادى ياد مىكند . « 5 » سيمون كه سخت پايبند معتقدات خود بود ، مىگفت : « يك آرمان عالى در تمام زندگى مشوق و محرك من بوده است : تأمين موجبات تجلى و توسعهء آزاد استعدادهاى افراد انسانى . » مكتب سن‌سيمون را نبايد جزو مكتبهاى سوسياليستى بشمار آورد ؛ چرا كه او هوادار لغو مالكيت خصوصى نبود و نابرابريهاى اجتماعى را امرى طبيعى مىشمرد . « 6 » در ميان مكتب آزاديخواهان ، فردريك باستيا « بهتر از همهء اقتصاددانان ، وضع جامعه‌اى را كه زندگى اقتصادى آن براساس آزادى فعاليتهاى فردى استوار باشد ، تجزيه و تحليل كرده است . در بادى امر ، انسان كه در جستجوى تأمين نفع شخصى خويش است ، مىكوشد براى نيل به اين منظور ،

--> ( 1 ) . همان . ص 60 . ( 2 ) . Cantillon ( 3 ) . Quesnay ( 4 ) . J . B . Say ( 5 ) . ر ك : تاريخ اقتصادى ( بررسى در روابط نهادهاى . . . ) ، پيشين . ص 62 - 61 . ( 6 ) . ر ك : تاريخ مختصر عقايد اقتصادى ، ترجمه و تأليف نهاوندى ، ص 14 - 148 .