به اين و آن نگويد و خودنمايى نكند . « 1 » آقاى دكتر محسن صبا ، استاد دانشكدهء اقتصاد ، در پيرامون عقايد اقتصادى خواجه - نصير الدين طوسى ، چنين مىنويسد : « 2 » كتاب اخلاق ناصرى در حكمت عملى و اصول اخلاق است ، و اين كتاب را خواجه نصير الدين طوسى در حدود سال 633 هجرى قمرى ( 1235 ميلادى ) بنا به خواهش ناصر الدين عبد الرحيم ابن منصور ، حاكم اسمعيليه در قهستان ، تأليف كرده و به همين مناسبت ، آن را اخلاق ناصرى ناميده است . « 3 » كتاب اخلاق ناصرى مورد استفادهء نويسندگان و متفكران بسيار قرار گرفته . خود خواجه نيز براى تأليف اين كتاب ، مباحث آن را از كتب ديگر اقتباس كرده ؛ چنان كه مقالهء اول را از كتاب اخلاق ابن مسكويه ، به نام الطهاره ، مقالهء دوم را از تدابير المنازل ابن سينا و مقالهء سوم را از مدينهء فاضلهء فارابى گرفته است . كتاب ، داراى سه مقاله است : مقالهء اول كتاب ، در حكمت عملى و مقالهء دوم ، در تدبير منزل و مقالهء سوم ، در سياست مدن . در مقدمه ، خواجه چنين مىنويسد : « چون مطلوب درين كتاب جزويست از اجزاى حكمت ، تقديم شرح معنى حكمت و تقسيم آن به اقسام ، از لوازم باشد تا مفهوم از آنچه بحث مقصور بر آنست معلوم شود . پس گوييم كه حكمت در عرف اهل معرفت ، عبارت است از دانستن چيزها چنان كه باشد و قيام نمودن بكارها چنان كه بايد » « 4 » و چون حكمت مربوط مىشود به زندگى مادى بشر و صنعت و آنچه مربوط مىشود به معاش انسان ، در اين قسمت كتاب ، به بسيارى از مسائل مربوط به اقتصاد اجتماعى اشاره شده ، و آنچه در كتاب آمده است تقريبا به صورت دستور ذكر گرديده ، و خواجه كتاب را برحسب تقسيم حكمت عملى ، بر سه قسم كرده است : اول تهذيب اخلاق ، دوم تدبير منزل و سوم سياست مدن . « 5 » در تهذيب اخلاق ، كليهء مباحث مربوط به حكمت عملى ، مورد بحث قرار گرفته . در تدبير منزل ، علاوه بر مباحث تربيتى ، آنچه امروز اقتصاد خانواده ناميده مىشود ، گنجانده شده و قسمت سياست مدن كليهء مسائل اجتماعى را دربرمىگيرد . پس جاى تعجب نيست كه در چنين مجموعه‌اى ، به بسيارى از مسائل كه بعدها در علم اقتصاد ، اعم از خرد و كلان ، قرار گرفته برخورد مىكنيم . . . . خواجه از براى انسان در ميان موجودات زنده مقامى و الا قائل شده ، مىگويد : از براى حيوانات طبيعت بر وفق مصلحت و مسائل ، رفع احتياجات آنها را فراهم ساخته و غذاى

--> ( 1 ) . ر ك : همان . ص 186 - 182 . ( 2 ) . چند سال پيش كه در كتابخانهء دانشكدهء اقتصاد مشغول مطالعه بودم ، دوست فاضل ديرين من ، آقاى دكتر محمد حسين تمدن استاد دانشكدهء اقتصاد ، اينجانب را از تتبعات گرانبهاى استاد فرزانه ، دكتر محسن صبا ، در پيرامون نظريات اقتصادى بعضى از صاحبنظران ايرانى ، آگاه ساختند . اينجانب با مراجعه به مجلهء تحقيقات اقتصادى ، خود را از تحقيق در زمينه‌هايى كه مورد بررسى ايشان قرار گرفته ، بىنياز ديدم و با كسب اجازه از استاد صبا ، به نقل تتبعات ايشان پرداختم . ( 3 ) . ر ك : اخلاق ناصرى ، پيشين . ص 324 . ( 4 ) . همان . ص 6 . ( 5 ) . ر ك : همان . ص 10 .