آن يك كيلومتر و داراى 62 دهانه بود . از اين قرائن ، پيداست كه در دورهء ساسانيان ، به خطوط ارتباطى و راهها ، توجه مىشده است . پس از حملهء اعراب همين‌كه آرامش نسبى برقرار گرديد ، بار ديگر راههاى ارتباطى و مسالهء « امنيت » مورد توجه قرار گرفت . جهانگردان ايرانى و عرب پس از آنكه حوزهء قدرت مسلمين وسعت گرفت ، از قرن سوم هجرى ببعد ، فكر مطالعه و تحقيق در اوضاع اقتصادى و اجتماعى ملل تابع ، در بين اعراب و ايرانيان قوت گرفت . به‌همين مناسبت ، عده‌اى از سياحان و جهانگردان عرب و عجم در اين راه دشوار قدم گذاشتند و به مسافرت و مطالعه در اوضاع اقتصادى و اجتماعى دنياى آن روز همت گماشتند . دكتر « سامى الدهان » در مقدمه‌اى كه بر سفرنامهء ابن فضلان ( فرستادهء المقتدر خليفهء عباسى ، به كشورهاى ترك و خزر و روس و اسلاو در سال 309 هجرى 921 ميلادى ) نوشته ، متذكر شده است : كه از آغاز قرن سوم هجرى ، تصنيفات جغرافيايى و شرح خصوصيات راهها و كشورهاى مختلف رو به فزونى گذاشت ، و مؤلفين اسلامى در باب كشورها و تقسيمات جغرافيايى آنها قلمفرسايى نمودند ؛ مثلا الكندى ، و ابن خردادبه ، و قدامة ابن جعفر ، و يعقوبى و ابن الفقيه همدانى و ابن رسته و ابن حوقل و اصطخرى و امثال آنها به توصيف كشورهاى شرقى و غربى از چين تا اندلس پرداخته و از طرز زندگى و آداب و رسوم و عقايد مردم آن نقاط و همچنين از اوضاع كشورها و خصوصيات راهها ، محصولات ، چگونگى مالياتها و جز اينها مطالبى در سفرنامه‌هاى خود نوشتند . « 1 » مندرجات و مطالب اين سفرنامه‌ها ، از جهت دقت و ارزش تاريخى ، اجتماعى و اقتصادى يكسان نيست ، و با وجود نقص وسايل نقليه و آشنا نبودن سياحان عرب به اصول نقشه‌بردارى جديد ، بعضى از سياحان در راه تحقيق و كشف مطلب موردنظر خود ، كوشش فراوان بخرج داده‌اند . « ابن خردادبه در اواسط قرن سوم هجرى ، در حدود كوهستان جبل در ايران عامل بريد و اخبار بود . و مقدسى مىگويد كه براى انجام مسافرتها و جهانگرديهاى خود بيش از ده هزار درهم خرج كرده است . ابن حوقل مىنويسد كه بجز صحراى بزرگ ، تمام مناطقى را كه دربارهء آنها مطالبى نوشته بازديد كرده است . بايد توجه داشت كه بيشتر جغرافيدانان از ابن - حوقل و مقدسى مطالبى نقل و اقتباس كرده‌اند . بطور كلى ، در اين كتابها در بيان احوال و عادات و لباس ملتها به اختصار برگزار شده و از جزئيات چيزى ذكر نشده است . مىتوان گفت كه در اين كتابها بيش از هرچيز از موضوع خراج و رابطهء مناطق مختلف با پايتخت خلافت سخن رفته است . » بازرگانان اين دوره بمنزلهء سفراى اقتصادى امروزى بودند ، و در اطراف جهان به كار حمل‌ونقل كالاها و معاملات تجارى اشتغال داشتند ، و بر نقاط دوردست درياهاى چين و كرانه‌هاى درياى بالتيك و اندلس و اقيانوس اطلس و جزاير اقيانوس هند دست يافتند و در همه‌جا از خود آثارى باقى گذاشتند .

--> ( 1 ) . ر ك : سفرنامهء ابن فضلان . ترجمهء ابو الفضل طباطبائى ( مقدمهء ناشر متن عربى ) . ص 13 . از ص « ز » به بعد .