براى او و همراهانش فرستاده‌اند پنجاه عدد شمع گچى بزرگ و دوازده من پيه مخصوص براى تأمين روشنايى به كارپرداز آنان تسليم كردند . شمعهاى گچى بزرگ و بلندى كه در آن ايام معمول بود هريك‌يك كيلوگرم و نيم وزن داشت و دو سه شب مىسوخت و نيم‌سوخته آن را بيشتر در راهروها و اتاقهاى خصوصى به كار مىبردند . پيه مخصوصى را نيز در پيه‌دانهاى نقره مىريختند و فتيلهء آن را روشن مىكردند و روى قالى برابر حاضران يا روى سفره ، پيش روى ميهمانان ، مىنهادند . « 1 » مشكل نور و چراغ در قرون وسطى نه تنها در شرق بلكه در اروپا نيز تا قرن هيجدهم ، مردم از فقدان نور سالم و بىدود ، رنج مىبردند . پيرروسو مىنويسد : « همهء ما در كتابهاى تاريخ ، شرح جشنهاى با عظمت سلاطين را قبل از دوران انقلاب فرانسه خوانده‌ايم ، و همهء ما در ضمن مطالعهء اين وقايع ، منظرهء كاخهاى پادشاهان و تالارهاى وسيع آن را در نظر مجسم كرده‌ايم كه گروهى از اعيان و نجبا با لباسهاى فاخر ، در اين مجالس در حركت و تفرج مىباشند ؛ و نيز نمايشات اوپرا و مجالس رقص دربارى و ضيافتها و غيره را به نظر آورده‌ايم . . . اما هرگز از خود پرسيده‌ايم كه در اين جشنها چگونه مجالس را روشن مىكردند ؟ خوب است منظرهء تالار آيينهء كاخ ورساى را در نظر مجسم كنيم كه نور لرزان تعداد بيشمارى شمع متعفن و پردود ، آن را روشن مىسازد و هر لحظه پيشخدمتهاى دربارى مجبورند كثافات شمعها را جمع و فتيلهء آنها را مرتب سازند و در نتيجه ، سايه‌هاى مدعوين همچون اشباح افسانه‌ها به حركت درمىآيد . تا زمان انقلاب فرانسه ، وسيلهء عادى و معمولى روشن كردن منزل ، استفاده از شمعهاى پيهى بود و شمعهايى كه با موم زنبورعسل درست مىشد ، از جمله اشياء تجملى بشمار مىرفت . عده‌اى هم از چراغهاى روغنى استفاده مىكردند كه در واقع همان پيه‌سوز عهد عتيق بود . اما در خصوص روشنايى كوچه‌ها بايد بدانيم كه اين كار در شهر پاريس از سال 1667 بوسيلهء شمعدانهاى روپوشيده شروع شد و از سال 1745 فانوسهاى منعكس‌كنندهء نور را جانشين آنها ساختند . در سال 1769 سه هزار و پانصد عدد از اين فانوسها در شهر وجود داشت و همهء مردم در مقابل اين افراط بسيار در مصرف نور ، از خود بى خود مىشدند . » « 2 » بالاخره ، چند تن از پژوهندگان درصدد برآمدند از چراغ روغنى بهره‌بردارى كنند . براى اين كار ، فتيله را در داخل روغن غوطه‌ور ساختند و به آن ، شكل استوانه‌اى دادند . اين فتيله با استفاده از هوا نورافشانى مىكرد . اين چراغ كامل نبود و با لوله چراغ شيشه‌اى كه در حقيقت عامل جريان هوا مىشد و نقش دودكش شفافى را انجام مىداد ، چراغ جديد كامل شد و براى اولين‌بار ، در سال 1784 ، در تئاتر « كمدى فرانسه » از اين چراغ بهره‌بردارى شد . مردم از اين چراغ استقبال كردند و اين نوع چراغ تا زمان پيدايش چراغ گاز ، در تمام جهان متداول بود . نخستين پژوهندگان كه سعى مىكردند از چوب يا تقطير زغال ، گاز بدست

--> ( 1 ) . ر ك : زندگانى شاه عباس اول ، پيشين . ج 4 ، ص 46 . ( 2 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين . ص 348 - 347 ( به اختصار ) .