از امنيت موجود ، فعاليتهاى اقتصادى و بازرگانى را تا نقاط دوردست ادامه دادند . ولى مرگ ناگهانى اسكندر ، سبب گرديد كه مدت چهل سال ، جنگهاى خونين بين سرداران اسكندر درگيرد ، و رشد اقتصادى كه بكندى آغاز شده بود ، بار ديگر متوقف گردد . در عهد سلوكوس و جانشينان او ، بار ديگر ، در سايهء امنيت نسبى ، فعاليتهاى اقتصادى آغاز شد . در اين دوره ، « شهرها داراى زمينها و املاكى بود كه روستاييان در آنها سكونت داشتند و به كار كشاورزى مشغول ، و بدان املاك وابسته بودند . » « 1 » گاه در جوار دهكده‌هايى كه بوميان در آن سكنى داشتند ، مستعمراتى از يونانيان مهاجر و ديگر ملل تشكيل مىدادند ، و به هركس مقدارى زمين ، يك خانه ، بذر و چهارپا داده مىشد . اين اقوام مهاجر كه از يونانيان ، مقدونيان و مزدوران ديگر مناطق بودند ، تكيه‌گاه هيأت حاكمه بودند و در موقع لزوم لباس رزم مىپوشيدند . زمينها متعلق به شاه بود ، و ظاهرا معابد نيز داراى زمينهايى بودند كه عده‌اى رعيت و برده در آن كار مىكردند و احتياجات مادى روحانيان را تأمين مىكردند . زمينهاى ديگر به افراد خانوادهء شاهى و درباريان تعلق داشت . صاحب‌منصبان ، فئودالهاى بزرگ ايرانى و يونانى داراى زمينهايى بودند . « رعايا ، كه جزو لاينفك اراضى بودند ، از نوعى آزادى برخوردارى داشتند . از ميان همهء روستاييان ، آنان كه در املاك متعلق به شهرها كار مىكردند ، محققا از مزاياى بزرگى بهره‌مند مىشدند . » « 2 » در شهرها ، وابستگان به شاه سلوكى ، در فوق ايرانيان قرار داشتند . « جامعهء مزبور ، شامل تعدادى از عمال عالى رتبه ، اطرافيان شاه و دربار و دوستان و ندماى وى بود . در درجهء پايين‌تر ، عمال ادارات و سپس تجار قرار داشتند . » « 3 » غير از قشون ، مهاجران يونانى كه از گروههاى مختلف بودند ، در منطقهء نفوذ سلوكيان ، از مزايايى برخوردار بودند . به نظر دكتر گيرشمن : ايجاد شاهنشاهى اسكندر و تبديل آن به سه سلطنت هلنى از نظر اقتصادى ، انقلابى حقيقى در دنياى آن عصر محسوب مىشد . نخستين‌بار بود كه دورترين بخشهاى جهان ، كاملا به يكديگر مربوط مىشدند . سكهء واحد كه در اين صحنهء وسيع رايج بود ، بسيار اهميت داشت . ثروتهايى كه بر اثر فتوحات به بازار جهان آمده بود ، به حدى قابل توجه بود كه ارزش طلا و نقره پنجاه درصد كاسته گرديد . در عهد سلوكوس و نخستين جانشينان او ، تعادلى بيسابقه بين مزد و قيمتها ايجاد شد ، و اين خود ، موجب بهبود وضع زندگى گرديد . افزايش نرخ منافع ، معرف وضع نيكوى تجارت بود . طلايى كه بر اثر فتح ايران به اروپا رفته بود ، در اثر مبادلات تجارى ، قسمتى از آن به ايران بازگشت . فعاليت اقتصادى بين شرق و غرب ، در اثر مداخلات خشونت‌آميز روم ، گاه مدتها متوقف مىشد . سلوكيان نظمى جديد در جاده‌هاى بزرگ بين قاره‌ها برقرار كردند . راههاى مزبور از ايران عبور مىكرد و به سمت چين و هند مىرفت . آنان اين جاده‌ها را وسيع كردند و از آنها توسط ايستگاههاى نظامى مراقبت مىكردند . آب انبارهايى در بيابانها ساخته شد و كاروانسرا - هايى پديد آمد . قنوات را غالبا با سرمايه‌هاى شخصى ، به منظور تجارت ، حفر مىكردند . سرعت

--> ( 1 ) . همان . ص 222 . ( 2 ) . همان . ص 225 . ( 3 ) . همان . ص 226 .