بيشتر از كارگران زن ، و مزد پسران بيشتر از مزد دختران بوده است . . . در بعضى موارد ، دستمزد بعضى زنان بيشتر از مزد مردان بوده ، و از اين معلوم مىشود كه تخصص هم تأثيرى در ميزان مزد داشته است . . . در بين صاحبان تخصص ، يعنى كاركنان فنى كارگاهها ، بزرگترين مزدها به زره‌ساز ، زرگر و مسكار ، داده مىشد . دستمزد كارگران ساختمانى كمتر از سايرين بوده است . دستمزد شرابسازان و آبجوسازان نيز زياد بود . همچنين دستمزد كسانى كه به كارهاى غير صنعتى اشتغال داشته‌اند ، مثل چوپان و خركچى ، از ديگران زيادتر بود . معلوم نيست اين افزايش دستمزد به علت زيادى ساعت كار بود يا اين‌كه چون متصديان كار ، اهل پارس بودند ، مزد بيشترى گرفته‌اند . آقاى مهندس زاوش ، ضمن يك مقالهء تحقيقى دربارهء موقعيت اقتصادى كارگران در آن دوره ، مىنويسد : در الواح قرائت شده ، حداكثر مزد كاركنان توليدى ( غير از كارمندان ) 5 / 7 « شكل » ، و حداقل يك چهارم شكل بوده يعنى بالاترين مزد 30 برابر پايينترين مزد بوده است . « 1 » مورخان دربارهء ارزش « شكل » برحسب ليره و دلار ، نظريات مختلفى داده‌اند . ارزش شكل به پول امروز تقريبا 36 ريال است . البته بايد توجه داشت كه قدرت خريد يك شكل در آن دوره ، خيلى بيشتر از قدرت خريد 36 ريال امروز بوده است . در دورهء هخامنشيان ، بين درآمد و مخارج طبقات مختلف اختلاف فراوان وجود داشت . امستد مىنويسد : « توانگران 15 شكل را كه بيش از درآمد يك ساله يك روستايى بود ، براى خريد يك پوند پشم كه رنگ ارغوانى داشت مىپرداختند . كارمندان دولتى از خزانهء شاهى حقوق نمىگرفتند بلكه حقوق و هزينهء زندگى پرتجمل آنان به اهالى محل تحميل مىشد . حقوق سربازان بيش از كارگران بود . حقوق ماهانهء سربازان در دورهء خشايارشا ، در حدود بيست شكل بوده است . با توجه به هزينهء زندگى ، قوهء خريد كارگران بسيار ناچيز بود . يك گوسفند ، طبق الواح تخت‌جمشيد ، 3 شكل ( 108 ريال ) و قيمت يك كوزه شراب ، يك شكل بود . به نظر امستد ، « مزد يك كارگر ، در ماه ، كافى براى خريد دو « بوشل » جو ، و سه بوشل خرما بود . با اين قيمتها فقط كسانى كه وضع اقتصادى بهترى داشتند ، مىتوانستند براى خوراك ، از روغن استفاده كنند . شراب مخصوص توانگران بود ، و كارگران شرابى را كه در ازاى دستمزد مىگرفتند براى تحصيل ضروريات زندگى مبادله مىكردند . به اين ترتيب ، طبقات پايين ، كمتر گوشت مىخوردند . كرايهء خانه در زمان كورش 15 شكل در دورهء داريوش ، 20 شكل بود ، و در زمان اسكندر به 40 شكل در سال مىرسيد . نويسنده ، در پايان مقاله ، در مقام مقايسهء قدرت خريد و درآمد كارگران ايرانى و كارگران يونانى در حدود قرن پنجم و ششم قبل از ميلاد برآمده ، و پس از تبديل و تسعير حقوق كارگران دو كشور به نقره و طلا ، به اين نتيجه مىرسد كه قدرت خريد كارگران يونانى در آن دوران بيش از كارگران ايرانى بود . و اختلاف درآمد طبقات مختلف در يونان خيلى كمتر از

--> ( 1 ) . در سال 1343 هجرى شمسى طبق نشريهء ادارهء كل نيروى انسانى وزارت كار ، حداقل مزد در كارگاههاى كشور ، ساعتى چهار ريال و حداكثر ساعتى 141 ريال پرداخت شده ؛ يعنى حداكثر مزد 35 برابر حداقل مزد بوده است .