مرتضى راوندى

308

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

دكانهاى شربتفروشى ، با فانوسهاى متعدد از ديگر مغازه‌ها و افشره‌فروشيها تميز داده مىشد . در اين دكه‌ها كه بدنهء آنها از پارچه يا از حصيرى خوشرنگ پوشيده شده بود ، از مشتريان بگرمى پذيرايى مىكردند . آبجو و شربتهاى گوناگون ، نظير سركنگبين ، سركه‌شيره ، و دوغى كه با نعناع ، آويشن و قطعات يخ درهم آميخته بود در تنگهاى بلورين رنگارنگ ، ميل و رغبت عابرين را تحريك مىكرد . در همين كافه‌ها انواع شربت و پالوده كه مخلوطى از نشاسته و عسل و برف بود در دسترس مشتريان قرار مىگرفت . و در ظرفهاى مسى كه روى يخ قرار داشت ، مخلوطى از شير و نشاستهء برنج مىريختند كه ما امروز رويخى مىناميم . همين كه مشترى رجوع مىكرد ، روى آن را با قاشق اندكى عسل آب كرده يا شيره مىريختند و نزد او مىآوردند . ديگر از بازارهايى كه مشترى فراوان داشت ، بازار سفالگران بود . صنعتگران اين رشته در مقابل چرخى كه با پا به حركت درمىآمد مىنشستند و به ساختن انواع ظرفهاى گلى مىپرداختند . بعضى با به كار بردن گل رس به ساختن ظرفهاى سفالين و كوزه‌هاى ارزانقيمت مشغول بودند و برخى ديگر ظرفهاى زيبا و گرانبهايى با گل سفيد مىساختند كه از جهاتى نظير كائولن بود . بعضى از ظرفها را با نوعى سنگريزهء خاكسترى مىساختند كه با فعل و انفعالاتى به صورت خمير درمىآمد . در قسمت عقب اين دكانها كوره قرار داشت كه در ايران با كاه و در مصر با علف حصير ، گرم مىشد ؛ چون در اين دوره مواد سوختنى بسيار گرانقيمت بود . اندازه و گنجايش و ساخت كوزه‌ها و ديزيها و غيره كاملا طبق نمونه ، معين و مشخص بود . بعضى از هنرمندان اين رشته ، در تعمير چينى تركدار و خرد شده مهارت داشتند . اين بندزنها با چنگك فلزى دو پاره را به‌هم نزديك مىكردند و سپس با مخلوطى از سفيدهء تخم‌مرغ و آهك ترك را كاملا مىپوشانيدند . از همين خمير سريشم مانند براى متصل كردن قطعات مختلف ظرفهاى شكسته استفاده مىكردند . نقاشان زبردستى بودند كه بكمك قلم و رنگهاى مخصوصى كه مىساختند روى بشقابها ، ظرفها و كوزه‌ها ، نقش و نگارهايى پديد مىآوردند . غالبا اين هنرمندان در زير ظرفها نام خود و تاريخ عمل را مىنوشتند . كارگاههاى مهم علامتى مخصوص به خود داشتند . يكى از بازارهاى بسيار جالب بازار مرغفروشها بود . اين بازار محل ملاقات و گفتگوى اهل دل و علاقه‌مندان به امور ذوقى و عشقى بود . كسانى كه قفسهاى زيبايى براى باغ خود تهيه كرده بودند ، جهت يافتن پرندهء دلخواه خود ، ساعتها در اين بازار جستجو مىكردند . در اينجا آواز مرغان گوناگون ، از چه‌چه پرندگان تا قدقد مرغان به گوش مىرسيد . در اين دكانها نه تنها كبوتران ، قمريها ، طاووسها ، قوها و ديگر پرندگان در قفسهاى بزرگ زيبا نگهدارى مىشدند ، بلكه پرندگانى از جزاير و مناطق ديگر نظير طوطيها و قناريهاى سبز و زرد و قرمز ايالت بنگال كه پرهايى رنگارنگ داشتند و طوطيهاى مادهء طلايى رنگ و پرندگان بهشتى با رنگهاى آتشين و انواع و اقسام پرندگان كمياب مناطق دوردست در اين بازار ديده مىشد . علاوه بر اين ، در همين‌جا پرندگان و حيوانات شكارى نظير قرقاول ، كبك ، خرگوش ، كبوتر ، غزال و غيره در معرض فروش قرار مىگرفتند . در مقابل مسجد ، بازار كنده‌كارها و حكاكها قرار داشت . در اين بازار نيز رفت‌وآمد بسيار بود ؛ چه تمام شخصيتها مكلف بودند مهرى كه داراى نام و نام خانوادگى و لقب آنها