فئودالها و مقطعان چنان كه بايد ممكن نبود . در اواخر عهد خوارزمشاهيان ، به علت فساد و عدم شايستگى زمامداران ، حكومت مركزى بيش از پيش ، به ضعف گراييد و قدرت و استقلال فئودالها بيشتر شد و به شرحى كه ياد كرديم ، با حملهء چنگيز ، بساط حكومت نيمه جان خوارزمشاهيان برچيده شد . با حملهء مغول ، وضع اقتصادى ايران به كلى درهم ريخت و دچار عواقب شومى گرديد . قرائن بسيارى در دست است كه چنگيز خان در آغاز كار ، مايل بود كه مناسبات اقتصادى خود را با ايران وسعت بخشد . « بدويان مغولستان ، بمناسبت احتياجى كه بمحصولات و امتعهء بلاد آباد اطراف مساكن خود داشتند ، به تجارت و داير نگاه داشتن طرق معاملات ، اهميت بسيار مىدادند و قبل از عهد چنگيز بين طوايف مغول و مردم چين ، تجارت معتبرى داير بود و سكنهء مسلمان تركستان شرقى و اويغورها واسطهء اين تجارت محسوب مىشدند . تجار مسلمان رعاياى خوارزمشاه از يك‌طرف ، و چنگيز خان از طرفى ديگر ، مايل به افتتاح راههاى تجارتى قديم و داير ماندن آنها بودند . ولى خوارزمشاه شخصا به اين مسائل اعتنايى نداشت و سياست جهانگيرى چشم خرد او را پوشيده بود ، چنان كه نمايندگانى را كه به چين فرستاد فقط براى كسب اطلاع و تحقيق اخبار و دانستن قدرت و قوت مغول بود و بهيچوجه به منافع رعاياى خود و مصالح حال مملكت توجهى ظاهر نمىكرد . بر خلاف او ، چنگيز ، تجار مسلمان را به ممالك خود جلب مىنمود و بيش از همه‌چيز ميل داشت كه روابط بين او و خوارزمشاه براساس صلح و سلامت استوار بماند و كاروانهاى دو طرف دائما در رفت‌وآمد باشند . تجار مسلمان رعيت خوارزمشاه كه در ممالك اطراف ، مثل چين و روسيه ، معاملات بسيار مىكردند و غالبا با مردم اين ممالك حساب داشتند ، از بروز جنگ در اين نواحى ، همه وقت ، ضرر بسيار مىديدند و هر وقت كه صلح برقرار مىگرديد و راه تجارت باز مىشد ، بدون فوت وقت ، باب معاملات را مفتوح مىنمودند . پس از آنكه متصرفات مغولان و خوارزمشاهيان بسط يافت ، تجار مسلمان در صدد برآمدند كه با مغولستان و چين تجارت كنند . چنگيز خان ، چنان كه اشاره كرديم ، با اين فكر موافق بود . وى راههاى تجارتى را امن كرد و محافظينى ( قرقچى ) براى حمايت كاروانيان و مساعدت با ايشان ، در منازل كاروانى گماشته بود . سه نفر از تجار مسلمان ، با تعدادى پارچه‌هاى زربفت قيمتى ، به خدمت چنگيز خان رفتند . چنگيز امتعهء ايشان را به قيمت خوب خريد و فوق العاده در اكرام ايشان كوشيد ، و جماعتى از تجار رعيت خود را ، با فرستادگانى همراه تجار مسلمان ، به ممالك خوارزمشاهى فرستاد . چنگيز همراه اين هيأت ، هدايايى نيز فرستاد و ايشان در سال 615 در ماوراء النهر به خدمت سلطان محمد رسيدند و پيام حسن‌نيت چنگيز را ابلاغ كردند ؛ ولى سلطان از اين‌كه چنگيز او را پسر خود خوانده بود برآشفت ، اما با وساطت و حسن‌تدبير يكى از فرستادگان چنگيز ، آتش خشم خوارزمشاه فرو نشست و معاهده‌اى بين آنان منعقد شد و مقرر گرديد كه دوستان يكديگر را دوست و دشمنان هم را دشمن مشترك خود بدانند . از طرف چنگيز ، محمود يلواج اين عهدنامهء مودت را امضا كرد . پس از عقد اين معاهده ، عدهء زيادى از تجار مغول ( بين 450 تا 500 نفر ) به عزم