86 نفر ، 6 - پارسچيان 26 نفر ، 7 - پيادگان 388 نفر ، 8 - عزبان 184 نفر ، 9 - نقاره‌چيان 50 نفر ، 10 - ركابداران 34 نفر ، 11 - يامجيان 37 نفر ، 12 - مشعله‌داران 26 نفر ، 13 - فيوج ( جميع فيج - پيك ) 28 نفر ، 14 - عمله مطبخ همايون 72 نفر ، 15 - فراشان 110 نفر ، 16 - ملازمان طويله 188 نفر ، 17 - شبانان و شيربانان جمعا 46 نفر ، 18 - عملهء كتب‌خانهء همايون 58 نفر ، 19 - اهل طرب 98 نفر ، 20 - جارچيان و توقچيان 56 نفر ، 21 - صناع 86 نفر ، 22 - اياغچيان 26 نفر ، 23 - امراء كرد 340 نفر ، 24 - قايدان سول 350 نفر ، 25 - مستحفظان قلاع و شوارع 494 نفر . روز سوم : در اين‌روز همهء كسانى كه ياد شدند در صحرا ، ياساك مىكشند تا اوزون حسن از كنار آنان مىگذرد و همگان شادمانى مىكنند . » « 1 » ارتش ايران در عهد صفويان همان‌طور كه مينورسكى متذكر شده است ، قواى نظامى شاه اسماعيل كه به وسيلهء آن ، الوند مراد آق‌قويونلو را شكست داد ، اساس ايلياتى و عشيرتى داشت ، نقص اين تشكيلات در جنگ چالداران هنگام مقايسه با سازمان جديد قشون عثمانى آشكار شد . پس از استقرار حكومت صفويه ، طوايف شاهسون براى احراز مقامات مهم مملكتى به رقابت برخاستند و گاه كار آنها به ضرب و جرح مىكشيد ، و اين كارها به زيان حكومت مركزى بود . شاه طهماسب با اخراج و پراكنده كردن طوايف خودسر ، سعى كرد به اين وضع خاتمه دهد . ولى اصلاحات اساسى ، در عهد شاه عباس صورت گرفت . وى از تعداد قشون ايلياتى و عشيره‌اى كاست و بجاى آنان سپاهيان مجهز به سلاحهاى جديد كه كاملا متكى به حكومت مركزى بودند ، به خدمت گرفت . اين قشون جديد مانند ينىچريهاى عثمانى از جديد الاسلامان ( گرجيها و ارامنه ) تشكيل يافته بود . پورچاس مىنويسد ايرانيان فنون جنگى را از شرلى فراگرفتند و حاليه پانصد قبضه توپ برنجى و شصت هزار تفنگچى در اختيار دارند . كسانى كه با شمشير تركان را بيم مىدادند ، اكنون با ضربات سخت‌تر سلاح آتشين كه بسى هولناكتر است با دشمن روبرو مىشوند . مدارك تاريخى نشان مىدهد كه سلاح آتشين سالها پيش از شاه عباس به ايران آمده بود و اصلاحات شاه عباس منحصر به ايجاد سپاه مخصوصى از طبقات كاملا جديد بود . اين كار خطير و عظيم معلول تحولات اجتماعى و سياسى ايران بود ، و به دشوارى توان پذيرفت كه از تلقينات تصادفى و اتفاقى خارج سرچشمه گرفته باشد . در دورهء شاه عباس همچنان افراد دايمى سوار ، كه حكام در محل نگاه مىداشتند و قورچيان ، يعنى بازماندگان سواران عشيره‌اى و ايلياتى كه با تبر و شمشير و خنجر مسلح بودند ، به حيات خود ادامه مىدادند . شاه عباس علاوه بر اينها قشون جديدى مركب از تفنگچى يا پياده‌نظام راكب مجهز به تفنگهاى كوتاه و شمشير و خنجر ، از ميان كشاورزان برگزيد كه در حدود دوازده هزار تن بودند .

--> ( 1 ) . جلال الدين محمد دوانى ، عرض سپاه اوزون حسن ، به كوشش ايرج افشار ، ص 41 - 38 .