در ايران عهد صفويه ، از بركت امنيت نسبى ، كه از عهد شاه طهماسب به بعد پديد آمد ، جمعيت ايران بار ديگر رو به افزايش نهاد ، ولى اين جريان پس از حملهء افاغنه ، در اثر جنگهاى مداوم خانها و متنفذين و مظالم و بيدادگريهاى نادر و سلاطين قاجاريه ، بار ديگر متوقف گرديد و در بسيارى نقاط ، جمعيت ايران رو به كاهش نهاد و عده‌اى جلاى وطن كردند . ولى در طى 50 سال اخير ، در سايهء امنيت و آرامش و توجه به امور بهداشتى ، جمعيت ايران و عمر متوسط مردم قوس صعودى دارد . براى آنكه خوانندگان به سير تصاعدى جمعيت در جهان امروز آگاهى يابند ، يادآور مىشويم كه به نظر جمعيت‌پژوهان : « . . . عمر متوسط انسان در آغاز عصر فلز 18 سال بوده است و اين رقم در اروپاى قرون وسطى به 35 رسيده ، و از آن پس به اقتضاى تكامل اجتماعى بالا رفته است . اكنون عمر متوسط در جامعه‌هاى پيشرفته نزديك 70 است : در فرانسه 3 / 66 ( سالهاى 51 - 1950 ) ، در كانادا 6 / 68 ( سالهاى 52 - 1950 ) ، در ممالك متحد امريكا 8 / 68 ( سال 1953 ) ، . . . با اينهمه هنوز عمر متوسط مشرق زمينيان بسيار اندك است و عوامل گوناگون مخصوصا استعمار خارجى و استثمار داخلى سبب شده است كه نسبت تعداد جوانان به پيران بسيار زياد و پديدهء « جوانى جمعيت » در جامعه‌هاى شرقى برقرار باشد . . . جمعيت زمين در سال 1650 در حدود 500 ميليون تن و در سال 1850 نزديك به يك بيليون و 200 ميليون نفر بود ، و از سال 1850 تا 1900 افزايش جمعيت صددرصد شد . جمعيت كنونى زمين در حدود سه ميليارد است . » « 1 » جمعيت در عصر حاضر صاحبنظران معتقدند كه در قرن بيستم دو مسألهء بسيار بزرگ ، يعنى فقر و انفجار جمعيت ، در مقابل بشريت قرار دارد كه بايد در راه تعديل هر دو سعى و تلاش فراوان مبذول دارد . فقر و گرسنگى ، چنان كه گفتيم ، پديدهء بسيار كهن و قديمى است و هزاران سال است كه اكثريت بشر از آن رنج مىبرند ، ولى افزايش جمعيت يك پديدهء خيلى تازه و نوين است . « افزايش متوسط سالانهء جمعيت كه در طى سده‌ها كمتر از 03 / 0 % بود و در پايان سدهء نوزدهم هنوز از 5 / 0 % تجاوز نمىكرد ناگهان به سال 1942 به 1 % و امروز اين رقم به 2 % رسيده است . اين انفجار جمعيت به اين صورت است كه اگر در گذشته پيدايش سه ميليارد نفوس روى كرهء زمين در حدود سيصد هزار سال طول كشيد ، اكنون براى اينكه به نفوس حاضر سه ميليارد نفر ديگر اضافه شود بيش از سى سال وقت لازم نيست . در آغاز ظهور مسيح تعداد افراد بشر از 250 ميليون نفر متجاوز نبود و درست شانزده سده طول كشيد تا اين رقم دو برابر شد ، يعنى به سال 1650 جمعيت جهان در حدود پانصد ميليون نفر بود كه بعد از دو سده به يك ميليارد نفر بالغ شد . اين رقم بار ديگر دو برابر شد . اما در فاصله‌اى كمتر از يك سده ، زيرا به سال 1930 جمعيت جهان بيش از دو ميليارد بود . مرز سه ميليارد به سال 1960 پشت‌سر گذاشته شد ، باور كردنى است كه در پايان سدهء بيستم ، يعنى در مدتى كمتر از چهل سال ديگر ، اين رقم به شش ميليارد برسد . تنها به سال 1962 ،

--> ( 1 ) . آگ برن و نيم كف ، زمينهء جامعه‌شناسى ، ترجمهء ا . ح . آريان‌پور ، ص 253 به بعد ( به اختصار ) .