كه بسته بودند ، ارتش ايران را ترك گفتند و فقط عده‌اى از آنها به‌طور داوطلب در ارتش ايران باقى ماندند . در چنين شرايطى جنگ اصلاندور در كنار نهر ارس به وقوع پيوست ؛ و در نتيجهء اختلافى كه در فرماندهى و نقشهء جنگى بين عباس ميرزا و افسران انگليسى روى داد ، ارتش ايران به سختى شكست خورد . فتحعليشاه ناچار تقاضاى صلح كرد و سفير انگليس واسطهء صلح گرديد . در سال 1227 ه . دورهء اول جنگهاى ايران و روسيه پايان يافت و در قريهء گلستان عهدنامهء شوم گلستان منعقد گرديد و بموجب آن ، نه‌تنها گرجستان بلكه دربند و باكو و شيروان و شكى و گنجه و قراباغ و قسمتى از طالش از دست ايرانيان خارج شد ؛ و ايران از حق كشتيرانى در بحر خزر محروم گرديد . و در مقابل اينهمه تجاوزات ، دولت روسيه تعهد كرد كه عباس ميرزا را پس از فتحعليشاه به سلطنت ايران برساند . پس از اين شكست ، ياغيان و گردنكشان خراسان سربلند كردند ؛ امير بخارا و خان خيوه ياغى شدند . پس از آنكه مساعى محمد ولى ميرزا ، حكمران خراسان ، در قلع و قمع شورشيان به نتيجه نرسيد ، فتحعليشاه پسر ديگر خود ، شجاع السلطنه ، را به خراسان فرستاد و او پس از پايان دادن به شورش آن سامان ، به حكومت خراسان برگزيده شد . شجاع السلطنه در سال 1222 ه . به تجاوزات فيروز ميرزا ، حكمران هرات ، پايان داد و در سال 1234 ه . پس از محاصرهء هرات ، وى را بر آن داشت كه به نام فتحعليشاه خطبه بخواند و از اطاعت پادشاه سر باز نزند . عثمانيها نيز از ضعف حكومت ايران سوء استفاده كردند و در مناطق سرحدى به تجاوزاتى دست زدند ؛ ولى از قشون ايران شكست خوردند . تركها بار ديگر به آذربايجان حمله كردند و بالاخره در سال 1237 ه . عباس ميرزا به آنها شكست سختى داد و بموجب عهدنامه‌اى كه در 1237 در ارزنة الروم بين دولتين منعقد گرديد ، عثمانيها متعهد شدند كه دست از تجاوز بردارند . تجديد جنگهاى ايران با روسيه بعد از انعقاد معاهدهء گلستان ، در سال 1231 يرمولوف « 24 » به عنوان سفارت به ايران آمد و تقاضاهاى نارواى جديدى تسليم كرد ؛ از جمله از ايران خواست كه با روسيه متحد شود تا به اتفاق ، عليه عثمانى به جنگ برخيزند ؛ و همچنين اجازه خواست كه نيروى نظامى روسيه از طريق استراباد و خراسان به خيوه حمله‌ور شوند و دولت روسيه در رشت نمايندهء سياسى داشته باشد . چون سفير مزبور سخنى از استرداد بلاد از دست رفتهء ايران به ميان نياورد ، دولت ايران از قبول تقاضاهاى او سر باز زد . دولت روسيه در سال 1245 ه . بار ديگر به تجاوزات سرحدى در حدود قفقاز دست زد . مسلمانان آن حدود ناراحت شدند ، در نتيجه علما مردم را به جهاد دعوت كردند ؛ و فتحعليشاه راحت‌طلب در نتيجهء اين جريانات ، ناچار به جنگ گرديد و عباس ميرزا مأمور مقابله با روسها شد و در ظرف يك ماه بسيارى از بلاد از دست رفته ، نظير شيروان و شكى و طالش و گنجه بار ديگر به تصرف قشون ايران درآمد . روسها چون وضع را چنين ديدند ، پاسكيويچ « 25 »

--> ( 24 ) Yermolov ( 25 ) Paskievitch