پول را در نظر بگيريم ، اين مبلغ دوبار كمتر از درآمد ساليانهء آخرين سلاطين صفوى بوده است . در نيمهء دوم سال 1156 ه . در بسيارى از نواحى ، قيام و شورش آغاز گرديد . سياحان اروپايى خاطرنشان كرده‌اند كه در پايان دورهء سلطنت نادر شاه همه‌جا آثار ويرانى ، انحطاط كشاورزى و صنايع و حرف و خالى بودن شهرها به چشم مىخورده . شهر اصفهان خراب و ويران و تقريبا خالى از سكنه شده بود . نادر شاه با تجار انگليسى نزديك شده بود . . . در رشت و مشهد تجارتخانه‌هاى انگليسى تأسيس شد . فعاليت تجار انگليسى و « التون » ماجراجو اقدامات متقابل دولت روسيه را برانگيخت و در نتيجه صادرات ابريشم ايران از طريق بحر خزر و ولگا به يك‌چهارم تقليل يافت . نمىتوان گفت كه دولت نادر شاه به كلى در انديشهء احياى نيروهاى توليدى ايران نبود . در بعضى از نواحى ايران و بخصوص در بخشهاى خاورى آن ، كارهاى ساختمانى جريان داشت و مؤسسات آبيارى احياء مىشد ؛ از آن جمله بند سلطان بر رود مرغاب ترميم و احياء شد و برخى شهرها و نقاطى كه از سكنه خالى شده بود مجددا مسكون گشت ؛ به اين معنى كه مردم شهر و روستا و افراد چادرنشين را به اجبار از محل ايشان كوچانده به سكونت در آن شهرها و قراء مجبور مىكردند ، ولى كارهاى ساختمانى بينظم و نامستمر و غالبا از لحاظ فنى ناقص بوده است ، و دقت كافى نمىشد و در بسيارى از موارد به منظور تظاهر و شهرت نام نادر شاه انجام مىگرفت . گذشته از همهء اينها اين ساختمانها با استفاده از كار اجبارى و بدون مزد و به دست رعايايى كه فقير و ناتوان گشته و ديگر طاقت اين كوشش اضافى بيمزد را نداشتند ، به عمل مىآمد . بعضى از اين ساختمانها براى جنگهاى نادر شاه ضرورت داشت و از لحاظ احياى اقتصاد ايران كمترين فايده‌اى بدان متصور نبود . مثلا در بوشهر واقع بر كرانهء خليج‌فارس كارخانهء توپ - ريزى ساخته شده بود و در نزديك آمل مازندران ، كارخانهء آهن‌ريزى كه گلولهء توپ توليد مىكرد . چوب و الوار ساختمانى از مازندران به وسيلهء رعايايى كه مزدى در برابر كار خود دريافت نمىداشتند و از نقاط مختلف ايران گرد آمده بودند ، به كرانهء خليج‌فارس حمل مىشد . نادر شاه به كمك همين رعاياى بيمزد و مواجب ، بر يكى از قله‌هاى غيرقابل وصول خراسان ، قلعهء كلات ، كاخ و خزانه‌اى براى خويش بنا كرد . صفحات مرمر را كه هريك 50 خروار وزن داشت ، روستاييان آذربايجان بر سبيل بيغار به آنجا حمل كردند . كار اجبارى و مهاجرتهاى زوركى بيش‌ازپيش ، رعايا و چادرنشينان را فقير ساخت . بدين‌سبب ، اقداماتى كه نادر شاه براى ترميم خرابيها و احياى اقتصاد كشور به عمل مىآورد ، نتايج مثبت نمىداد . نادر شاه مىكوشيد سياست مركزيت امور را تعقيب كند ، ولى اگر چنين سياستى در عهد شاه عباس اول و جانشينان نزديك او ( كه اقتصاد كشور در حال ترقى بود ) نتايجى به بار آورد ، در عهد نادر شاه و دوران ويرانى و خرابى شديدى كه سراسر كشور را فراگرفته بود . . . عبث و بيهوده بود . نادر شاه مىكوشيد به منظور تحكيم قدرت مركزى مقدار اراضى دولتى را افزايش دهد . وى قسمت اعظم اراضى وقف را به ارزش يك ميليون تومان ضبط كرد و از يورتهاى متعلق به بعضى ايالات چادرنشين قزلباش و بويژه ايل قاجار كاست . هدف اين اقدامات