مرتضى راوندى
441
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
به سلطنت ايران برگزينند ، ولى اعضاى كنگره كه كاملا از نيت باطنى نادر باخبر بودند جرأت نكردند كسى جز نادر را به سلطنت ايران برگزينند . طبقهء روحانيون به بقاى سلسلهء صفويه و حفظ سنن مذهبى سخت پايبند بودند ولى نمىتوانستند آشكارا عقيدهء خود را ابراز كنند . پس از پايان سه روز مهلت ، نمايندگان طبقات ، طى نامهاى ، موافقت خود را با پادشاهى او اعلام و از فداكاريهاى وى اظهار قدردانى كردند . نادر در پاسخ آنها گفت اگر مىخواهيد مسؤوليت پادشاهى را به عهده بگيرم ، بايد با شرايطى چند موافقت كنيد ؛ نخست آنكه پادشاهى را در خانوادهء من موروثى كنيد ، دوم آنكه هيچيك از افراد خاندان صفوى را تقويت نكنيد و موجبات شورش و ناامنى را فراهم نسازيد ، سوم آنكه از سب عمر و عثمان و ابو بكر و تشكيل مجالس سوگوارى به مناسبت مرگ امام حسين ( ع ) خوددارى كنيد ، و چون در اثر اختلاف شيعه و سنى خون بسيارى از مردم ريخته شده است بايد علماى دين مجمعى تشكيل دهند و به اين اختلاف پايان بخشند . نمايندگان عموما با شرط اول و دوم موافق بودند ، ولى شرط سوم چون با معتقدات باطنى مردم ارتباط داشت و ممكن بود منتهى به شورش و انقلاب شود ، قرار گذاشتند كه فتواى ملاباشى را ملاك عمل قرار دهند . « بنابراين او را به حضور پادشاه جديد آوردند و وى چنين گفت : « پادشاهان حق ندارند بگويند كه خداى عالم را چگونه بايد پرستيد . قوانين ما از طرف خدا بر پيغمبر نازل شده است و راهنماى ماست ؛ و از آنجا كه هر تغييرى در مسائل مذهبى ، عواقب خطرناكى دربر دارد ، اميدوارم اقدامى نكنيد كه مخالف مصالح مؤمنين باشد و از ارزش فتوحات شما بكاهد . » . . . اين ملاى شريف تنها كسى بود كه جرأت ابراز عقيدهء خود را داشت و تنها مرجع مهمى بود كه مىتوانست در برابر روحيهء آمرانهء نادر شاه مقاومت كند . » « 375 » رئيس روحانيون شيعه ، به گناه صراحت لهجه ، به حكم نادر ، هدف تير قرار گرفت و ديگر علماى شيعه چون با اين « برهان قاطع ! » روبرو شدند ، دم فروبستند و از بيان عقيده خوددارى كردند . « از اميران قزلباش فقط اغورلو خان قاجار ، بگلربگ قرهباغ ، آشكارا به نفع انتخاب شاه از ميان خاندان صفوى اظهارنظر كرد و بعدها دوسوم املاك خويش را ، در ازاى اين هواخواهى ، از دست داد . » « 376 » به نظر جونس هنوى « . . در ايران ، جهل و نزديكبينى و فساد اخلاق عمومى زمينه را براى بردگى ملت آماده ساخت و چند سال بعد ، در همان نقطه كه نادر به سلطنت برداشته شد ، كله منارهايى برپا گرديد . » « 377 » به نظر محققان شوروى : نقشهء الحاق شيعيان به سنيان ، كه از لحاظ شخص نادر كه مردى بىاعتنا به مسائل دينى و از تعصبات مذهبى عارى بود ، اهميت سياسى داشت . نادر مىديد كه تعقيب سنيان در عهد صفويه ، موجب و بهانهء قيام كردستان و آذربايجان
--> ( 375 ) . زندگى نادر شاه ، پيشين ، ص 157 ( به اختصار ) . ( 376 ) . تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سدهء هجدهم ، پيشين ، ص 635 . ( 377 ) . زندگى نادر شاه ، پيشين ، ص 159 .