و عمامه‌هاى مكلل به پرهاى زيبا گرد آمدند . هر دسته فرماندهى مخصوص داشت و با آهنگ طبل و نى و آلات موسيقى جنگى ديگر ، مانند سنج حركت مىكرد . هر دسته نيز پرچم يا علم جداگانه‌اى داشت . اين شصت هزار تن در دو صف از قصر شاهى تا قريهء دولت‌آباد كنار يكديگر ايستادند و هريك تفنگى در دست داشت كه قنداقش را به پهلوى خويش چسبانيده و لوله‌اش را به سوى آسمان نگه داشته بود . آن روز صبح در كوچه‌ها صداى طبل و شيپور و سازهاى گوناگون گوش را كر مىكرد . . . جلو قصر شاه در طول ميدان نقش‌جهان ، گذشته از دو صف تفنگدار ، يك دسته غلامان خوش‌صورت نيز در دو صف ايستاده بودند كه برخى جامهاى زرين شراب و برخى ديگر ظرفهاى پر از آب يخ در دست داشتند و مردم را آب يا شراب مىدادند . . . رجال و اعيان با جامه‌هاى فاخر ابريشمين و عمامه‌هاى مكلل به جواهر قيمتى و پرهاى زيبا بر اسبان اصيل گرانبها كه زين و لگام زرين و سيمين داشتند ، در ميان سواران و ملازمان خود حركت مىكردند . . . علاوه بر اين شاه دستور داد كه بيست و پنج تن از زنان حرم نيز در پذيرايى شركت كنند . اينان نيز سوار بر اسب روبندها بالا زده با روى باز حركت كردند و با نظم كامل به استقبال سفيران رفتند . مشهور بود كه از زنان حرم شاهند . . . سفيران هريك نامه‌هايى از طرف پادشاهان خود تقديم كردند . » « 345 » پذيرايى از ميهمانان يكى از همراهان شرلى مىنويسد : در ايران صندلى نيست و ما بر روى قالى نشستيم . من چون نمىتوانستم به دوزانو نشينم ، بر چهارزانو نشستم . سفير عثمانى كه در مجلس حاضر بود به شاه اشاره كرد كه مردم انگليس معمولا بر صندلى مىنشينند و بر زمين نشستن براى ايشان دشوار است . شاه عباس بيدرنگ از جاى برخاست و به اتاق ديگر رفت و ميز كوچكى را كه بر آن بطريهاى شراب مىنهند ، به‌وسيلهء غلام بچه‌اى از آنجا پيش ما آورد و دستور داد تا در روى آن قاليچهء گلدوزى شده‌اى افكندند و به من امر كرد تا بر روى آن بنشينم ، سپس شراب خواست و به سلامت من شراب نوشيد و گفت كه نعل كفش يك عيسوى را بر بزرگترين مردان عثمانى ترجيح مىدهد . « 346 » جانشينان شاه عباس دوران سلطنت شاه عباس درخشانترين ايام حكومت صفوى است . مورخان ايرانى قرن هفدهم ميلادى ( 11 هجرى ) در تحسين و تكريم شخصيت شاه عباس غلو كرده وى را نمونهء كامل مردمى و مردمدارى مىشمارند . شكى نيست كه وى مردى جدى ، بيباك ، مصر و ثابت در تعقيب مشى سياسى خود بوده شخصا از تعصبات مذهبى عارى بود و به فنون و تمدن و فرهنگ مادى كشورهاى اروپايى علاقهء فراوان ابراز مىداشت ، ولى اگر در ارزشيابى شخص وى در تاريخ ايران زياده‌روى كنيم ، نادرست خواهد بود . خطمشى سياسى دولت او ، نتيجهء نفوذ مأموران عاليمقام كشورى ايرانى

--> ( 345 ) . همان ، ج 4 ، ص 59 به بعد ( به اختصار ) . ( 346 ) . همان ، ج 4 ، ص 239 .