مرتضى راوندى

411

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

تجارى ، خاصه با كشورهاى آسيا توجهى نمىكرد ؛ از طرفى نيز حكومت دينى خلفاى اسلامى قارهء اروپا را از ايران و كشورهاى مركزى و شرقى آسيا جدا ساخته و ميان وراث تمدنهاى درخشان ايران و روم كهن ، ديوارى كشيده بود . در دوران جنگهاى صليبى ( 490 تا 669 ه . ) اروپا و آسيا به يكديگر نزديكتر شدند و نفوذ تمدن اسلامى به اروپا مايهء ايجاد روابط سياسى و تجارى ميان كشورهاى اين دو قاره شد لكن تا زمانى كه خلافت عباسى پايدار بود بازار تجارت اروپا با ايران و ممالك شرقى آسيا رونقى نداشت و بازرگانان اروپايى قدم از سواحل درياى روم اين‌سوتر نمىنهادند . پس از حملهء مغول بر ايران ، چون بنيان حكومت عباسيان سست شد ، دولتهاى اروپايى كه ديرزمانى از قدرت و نفوذ و توسعهء اسلام در انديشه بودند و همواره ضعف و زوال آن را آرزو مىكردند ، خرسند شدند و با آنكه از بيم سيل بنيان‌كن مغول و خطر حملهء آن قوم خونخوار به اروپا بر جان خود مىلرزيدند ، در صدد برآمدند به هروسيله ، خود را به مغول نزديك كنند و به دستيارى ايشان كاخ اسلام را واژگون سازند ، چنان كه پاپ اينوسان چهارم « 332 » به همين قصد در سال 643 ه . يعنى سال 1245 م . دو دسته از روحانيون عيسوى را نزد خان مغول روانه كرد . . . بعد از آن هم لوئى نهم ، معروف به مقدس ، پادشاه فرانسه ، كه در سواحل درياى روم سرگرم جنگهاى مذهبى با مسلمانان بود ، سفيرانى چند به دربار خان مغول فرستاد . . . پس از انقراض دولت عباسيان ، دامنهء روابط اروپا با آسيا وسعت گرفت و امپراتوران روم شرقى و پاپ و ساير پادشاهان و اميران اروپا سفيران بسيار به دربار جانشينان چنگيز فرستادند و پاى مبلغان و سوداگران عيسوى به خاك ايران باز شد و بازار تجارت اروپا با كشورهاى غربى آسيا و چين رونق گرفت . نامىترين مسافران اين دوره ماركوپولو جهانگرد ونيزى است كه از ايران به چين رفت و در خان باليغ ( پكن ) به خدمت قوبيلاى قاآن ، پسر تولوى رسيد و بيست سال از جانب وى به كارهاى بزرگ كشورى مشغول بود ، و در سال 695 ه . ( 1295 م . ) به اروپا بازگشت ، و سفرنامه‌اش معروف است . در دورهء حكومت هلاكو خان و فرزندان وى ، در ايران ، رشتهء روابط سياسى سلاطين مغول با پاپ و پادشاهان اروپا استوارتر شد ، زيرا ايلخانان ايران چون با سلاطين مسلمان شام و مصر در جنگ بودند ، مىكوشيدند كه پاپ و پادشاهان مسيحى اروپا را نيز با خود همداستان كنند و با يارى عيسويان ، حكومتهاى اسلامى مصر و شام را براندازند . در اين دوره چون ايلخانان مغول با پادشاهان اروپا و كشورهاى عيسوى مذهب روابط دوستانه داشتند ، بازار تجارت ايران با اروپا رونق گرفت و شهر تبريز يكى از مراكز بزرگ مبادلات تجارى گرديد . لكن همين كه تركان عثمانى در سال 857 هجرى ( 1453 م . ) شهر قسطنطنيه را گرفتند و امپراتورى روم شرقى را برانداختند ، بازار تجارت اروپا با مشرق ، بسته شد و رشتهء روابط ايران و اروپا منقطع گشت . به همين سبب ، اروپاييان نيز بر آن شدند كه براى رسيدن به هندوستان و چين و به دست آوردن امتعهء آسيا ، راهى ديگر پيدا كنند ، و اين امر محرك كشف راه دريايى

--> ( 332 ) . Innocent IV