برمىداشتند ، از ثروت هنگفت و بيحد و مر و توده‌هاى طلا و نقره و احجار كريمه و ظروف چينى و قاليچه‌ها و خيمه‌هاى ابريشمى و كتابهاى نادر و اسبان اصيل و ديگر اشياء قيمتى وى در شگفتى شدند . املاك مزروع و اراضى بىحساب او كه ديگر جاى خود داشت . در سال 903 ه . دستجات فئودال ، تحت فرمان بديع الزمان ، فرزند سلطان حسين به مبارزه برخاستند ، ولى لشكريان سلطان حسين اين عصيان را خاموش كردند ، ولى شورشهاى بعدى و جنگ با ازبكان مقدمات انقراض سلطنت تيموريان را فراهم كرد . » « 256 » اوضاع اجتماعى و فرهنگى در عصر تيمور تيمور حكومت خود را دنبالهء حكومت چنگيزى مىدانست و مى - كوشيد كه راه و رسم او را در ادارهء ممالك تابع خود به كار بندد و به همين مناسبت ، قسمتى از ياساى چنگيزى را با اصول تعليمات اسلامى تلفيق كرد و قواعدى كه تزوك تيمورى نام دارد ، ترتيب داد ، اما اين اصول در محيط لشكرى و نظامى معتبر بود و در سازمان كشورى همان اصول ديرين ايرانى و اسلامى ملاك عمل كارگزاران بود . در رأس حكومت ، شخص شاه قرار داشت كه بر جان و مال مردم مسلط بود و مى - توانست قسمتى از كشور نامحدود خود را به عنوان تيول به يكى از عمال خود واگذار كند . سلطان براى تعيين وليعهد و اتخاذ تصميمات مهم ، مجمع شاهزادگان ( قوريلتاى بزرگ ) را تشكيل مىداد . در اين دوره نيز ، مانند ادوار پيشين ، نشانهء تبعيت از سلطان خطبه و سكه بود ( فرامين رسمى معمولا مهر مىشد و برحسب اهميت فرمان ، مركب آن طلايى يا قرمز و يا سياه بود و گاه به جاى مهر ( تمغا ) نقش انگشت سلطان ( يرليغ ) به كار مىرفت ) . علامت رسمى كشور شير و خورشيد بود . پس از سلطان امرا و وزراء موقعيت مهمى داشتند و برخى اوقات مسائل مهم با نظر ايشان حل و تصفيه مىشد . حكام و مأمورين ولايات قدرت و نفوذ فوق العاده‌اى داشتند و در پاره‌اى موارد سلطان پس از تسخير يك ناحيه و اخذ غنايم و ضبط اموال و تعيين خراج سالانه ، منطقهء تسخير شده را به حاكم سابق واگذار مىكرد با قيد اينكه خطبه و سكه به نام سلطان باشد . گاه بعضى از امرا و فئودالهاى بزرگ در كار سلطنت نظارت مىكردند . ماليات در اين دوره ، معمولا ماليات مستقيم بود كه از املاك مزروعى گرفته مىشد . ماليات غيرمستقيم و ماليات به اموال غير منقول معمول نبود . ماليات مزروعى برحسب نوع آبيارى ، از ربع تا ثلث محصول ترقى مىكرد . با آنكه تيمور و شاهرخ ظاهرا به رعايت حال رعايا در اخذ ماليات توجه مىكردند ، ولى عملا محصلين ماليات و مأمورين آزادى عمل داشتند . حفظ امنيت هر محل به عهدهء كوتوال بود كه عده‌اى به نام قورچى در اختيار خود داشت . مأمورين ديگرى نيز به نام شحنه ( فرمانده قواى انتظامى ) و يساول ( مأمور تشريفات ) و محتسب و داروغه و عسس ( مأمور امنيت شب ) و قره‌سواران ( مأمور امنيت راهها ) نيز وجود داشتند ، كه وظيفهء اساسى آنها حفظ جان مسافرين و كالاهاى تجارى بود . در سال

--> ( 256 ) . همان ، ص 475 به بعد ( به اختصار ) .