درآمد اراضى موقوفه را در اختيار داشتند . جمع‌آورى ماليات از رعايايى كه در اراضى ديوانى و اينجو مسكن داشتند ، مستقيما توسط دستگاه مالى ديوان عالى يا ديوان اينجو به عمل مىآمد و يا به فئودالها و تجار بزرگ به « مقاطعه » داده مىشد . اين شيوهء اخير براى مردم ماليات‌دهنده بسيار سنگين و دشوار بود ؛ بخصوص كه در دورهء سلطهء مغولان ، بهره‌كشى فئودالى از روستاييان به مراتب شديدتر از پيش بود ؛ روستاييان مىبايست قريب سى گونه ماليات و بيغار را بپردازند و انجام دهند . يكى از مالياتهاى اصلى ، مال يا خراج يا ماليات ارضى بود كه به جنس يعنى به صورت سهمى از حاصل زمين و يا در نواحى مجاور شهرها نقدا اخذ مىگرديد . ميزان خراج در نواحى مختلف يكسان نبود ، و گاهى اضافه‌اى به نام فرع به ميزان ده درصد مبلغ خراج به آن افزوده مىگرديد . فاتحان ، مالياتى به نام قپچور وضع كردند كه نخست فقط از چادرنشينان به ميزان يك درصد از تعداد دامها مأخوذ مىشد و بعدها ، به شكل ماليات نقدى و سرانه از روستاييان و شهريان گرفته مىشد . ماليات سرانه يا جزيه كه على رغم شريعت اسلامى نه تنها از مسيحيان و زرتشتيان و يهوديان بلكه از مسلمانان نيز گرفته مىشد ، براى پيروان اسلام بىاندازه توهين‌آميز بود . گذشته از مالياتهاى يادشده ، عوارض گوناگون ديگرى جنسا و نقدا از روستاييان گرفته مىشد كه اخراجات ناميده مىشد و صرف نگاهدارى دستگاه اميران و لشكريان و مأموران عاليمقام و ايلچيان و غيره مىگشت . روستاييان مىبايست براى اسبان ، جو و علف و براى لشكريان آذوقه تهيه و تسليم كنند ( كه علفه و علوفه ناميده مىشد ) و غله و مشروب ( به اصطلاح تغار ) جمع كنند و الخ . سنگينى بار استثمار فئودالى كه در دوران اين فاتحان شدت يافت ، بر اثر شيوهء خاصى كه در وصول مالياتها به كار مىرفت سخت و تحمل ناپذيرتر گشته بود . مأموران و يا كسانى كه وصول خراج را به مقاطعه گرفته بودند بدون اينكه هيچگونه نظارتى در اعمال ايشان به عمل آيد ، اقدام به وصول مالياتها مىكردند و مبالغ وصولى را تصاحب كرده يا تبذير مىنمودند و وقتى خزانه پرداخت آن مبالغ را از آنها مطالبه مىكرد ، ايشان براى بار دوم و حتى سوم از رعايا ماليات مىگرفتند . وصول ماليات با شكنجه و آزار روستاييان توأم بود . روستاييان هميشه مبالغ روز افزونى بابت مالياتهاى عقب‌افتاده مقروض بودند . در فاصلهء بين سالهاى 648 و 659 ه . كسانى كه مالياتها را نپرداخته بودند و همچنين اعضاى خانوادهء ايشان به بردگى فروخته مىشدند تا قرض ايشان به طلبكار پرداخته شود . در عهد مغولان ، گذشته از عوارض و مالياتهاى گوناگون و فراوان كه به نفع خزانه گرفته مىشد ، تسليم بروات به شاهزادگان و خاتونان و اميران و مأموران بسيار متداول بود . برات ، چنان كه از نام آن نيز معلوم است ، به دارندهء آن حق مىداد كه مواجب و يا مستمرى خويش را از محل مالياتهاى فلان يا به همان ولايت يا ده وصول كند . رشيد الدين فضل اللّه ، دربارهء اينكه مبالغ مذكور در برات به چه نحوى از روستاييان