مرتضى راوندى
210
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
ما بين باروى اول و دوم ، مزارع و باغات بوده ، و ميان فصيل دوم و سوم ، مردمنشين ؛ و درون فصيل سوم محبسى كه هلاك هركسى مىخواستهاند آنجا محبوسش مىساختهاند تا تلف مىشده و اكنون استخوانهاى مردم آنجا بسيار است ، چنان كه شخصى نقل كرده كه در يك خانهء او چهار هزار سر آدمى شمردهاند . ( روضات الجنات ) قلعهء طاق ، هفت برج و سور عظيم داشت ( نخبة الدهر ) . علاوه بر تعمير زندان معروف طاق ، سى هزار درهم براى انجام مراسم « آب و آتش » ماه رمضان در مسجد جامع و مزد قرآن خوانان و مؤذنان و غير آن ؛ ده هزار درهم براى مخارج بيمارستان ؛ بيست هزار درهم براى بستن بندها و سدهاى رود ؛ سى هزار درهم حقوق ساليانهء والى شرطه ( رئيس شهربانى ) ؛ پنجاه هزار درهم حقوق رئيس ماليه و بندار ؛ بيست هزار درهم مخارج صاحب مظالم ( رئيس دادگسترى ) ؛ سى هزار درهم براى بستن ديوارها و سدهاى جلو ريگ ؛ سى هزار درهم براى نگاه داشتن پلهاى رودها و جويها و معبر كشتيها در هيرمند مىپرداختند . چون رود هيرمند از داخل آباديها مىگذشت ، شهرهاى سيستان هركدام چندين پل داشت . « 58 » اين بود اهم مخارجى كه مردم سيستان مىپرداختند . دكتر باستانى پاريزى مىنويسد : سياست اقتصادى يعقوب با نرفتن كاروانهاى باج و خراج و درهم و دينارهاى سيستان به بغداد و با آمدن اموال بسيار از كرمان و فارس و خراسان و كابل و بلخ به سيستان ، يك تحول اقتصادى بزرگ در اين شهر پديد آمد ، و كار به جايى رسيد كه « در بازار عمرو ليث روزانه هزار درهم غله معامله مىشده است . » « 59 » با اين درآمدها ، يعقوبى كه روزگارى ماهى پانزده درهم حقوق داشت ، در روزگارى ديگر « از باب صدقه هرروز هزار دينار همىداد و از باب جوانمردى و آزادگى هرگز عطا كم از هزار دينار و صد دينار نداد و ده هزار و بيست هزار و پنجاه هزار و صد هزار دينار و درم بسيار داد . » « 60 » تركهء او بيش از هشتصد ميليون دينار بود . « 61 » « اگر آمار و ارقامى كه تاريخ سيستان از بذل و بخششهاى يعقوب به دست داده است ، مقرون به حقيقت باشد ، به اين نتيجه مىرسيم كه روش يعقوب در آغاز و انجام زمامدارى يكسان نبوده است . يكى از ايلچيان در آغاز زمامدارى به او گفت : « تو را داعيهء پيشوايى هست و در خيمهء تو به غير از اين پلاس كه بر آن نشستهاى و سلاحى كه پوشيدهاى هيچ نيست ، يعقوب جواب داد كه به هر نوع كه سردار معاش كند نوكران نيز بدان نهج زندگى كنند . » « 62 » بايد ديد بذل و بخششهاى يعقوب پس از كسب قدرت از چه محلى تأمين و گردآورى مىشده ؛ ظاهرا اين پولها جز از
--> ( 58 ) . يعقوب ليث ، پيشين ، ص 87 و 88 ( 59 ) . ابو اسحق ابراهيم فارسى ، مسالك الممالك ، ص 241 . ( 60 ) . تاريخ سيستان ، پيشين ، ص 263 . ( 61 ) . يعقوب ليث ، پيشين ، ص 287 . ( 62 ) . روضة الصفا ، پيشين ، ج 4 ، ص 14 .