براى رشد نطفهء انقلاب آماده بود ، گسيل داشت . داعيان و مبلغين در لباس بازرگانى در خراسان و ماوراء النهر پراكنده شدند و خود را فرستادهء محمد بن على معرفى ، و چنان كه به تفصيل بيشترى خواهيم گفت ، مقدمات استقرار حكومت عباسيان را فراهم كردند . در سال 126 هجرى بكير بن ماهان به دست عمال خليفه افتاد و زندانى شد . بكير بن ماهان در زندان با جوانى ايرانى به نام ابو مسلم آشنا شد ، عقل و تدبير او را پسنديد و وى را جانشين محمد بن على ، يعنى ابراهيم بن محمد كه پيشواى عباسيان بود ، معرفى كرد . پس از چندى امام ، ابو مسلم را نزد خويش فراخواند و مقدمات پيشرفت كار اين جوان مبارز فراهم گرديد . قبل از آنكه به جنبشهاى اعتراضى مردم اشاره كنيم ، نخست از نهضت شعوبيه و علل و آثار آن سخن مىگوييم .