مرتضى راوندى
90
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
بود از مقادير اجناس مذكور ضرب در تعداد مسلمانان . ) 7 . مالكين مىبايستى براى هر « فدان » از اراضى غلهخيز يك دينار به اضافهء نصف اردب گندم و دو « ويبه » جو و يا براى هر جريب يك دينار نقد و سه اردب غله بپردازند . 8 . براى هر مسلمان يك دست جامه بايد تحويل شود . « 128 » طبق روايت بلاذرى : « سيروس متعهد شد كه سيزده هزار دينار نقدينه به عنوان غرامت بپردازد . » ناگفته نماند كه اعراب در سوريه پس از تسخير بيت المقدس به موجب مادهء 4 يهوديان را موظف كردند كه بيت المقدس را ترك گويند ، در حالى كه در اسكندريه يهوديان حق داشتند همچنان باقى بمانند . « 129 » فتح اصفهان پس از آنكه بين عبد اللّه ، فرستاده و سردار عمر ، و پاذوسپان ، بدون جنگ و خونريزى صلح برقرار گرديد ، اصفهان به تصرف اعراب درآمد . فرمان صلح و تسليم به شرح زير است : « به نام خداوند بخشندهء مهربان ، اين نوشتهاى است از عبد اللّه به پاذوسپان و مردم اصفهان و اطراف آن ، شما تا هنگامى كه جزيه مىدهيد در امان هستيد . هر سال بايد به قدر توانايى خود ، به زمامدارى كه براى شهرتان تعيين مىشود ، جزيه بپردازيد و از راهنمايى مسلمانان و اصلاح طريق آنها دريغ نداريد . هر مسلمان تازهواردى را يك روز و يك شب مهمان كنيد ، مسلمانان پياده را سوار كنيد ، بر مسلمانان مسلط نگرديد ، به مسلمانان محبت كنيد و آنچه را بر عهده داريد بپردازيد . اگر چنين كنيد در امان هستيد . اما اگر چيزى را تغيير دهيد و يا اگر كسى از شما چيزى را تغيير داد و او را تسليم نداشتيد ، در امان نخواهيد بود . و اگر كسى به مسلمانى دشنام داد به او مىرسد آنچه شايد ، و اگر كسى مسلمانى را مضروب نمود ، او را خواهيم كشت . . . اعراب . . . پس از فتح هر شهر مردم را در انتخاب سه چيز مخير مىكردند ، يكى قبول اسلام و معافيت از پرداخت هرگونه مالياتى ، دوم مهاجرت و ترك يار و ديار ، سوم پرداخت ماليات ساليانه به عنوان جزيه . « 130 »
--> ( 128 ) . فتوح البلدان ، پيشين ، ص 215 و 221 . ( 129 ) . از مفاد عهدنامهها تا اينجا از : جزيه در اسلام ، پيشين ، ص 101 تا 124 خلاصه شده است . ( 130 ) . گنجينهء اصفهان ، تأليف آقاى هنرپرور ص 11 ( به اختصار )