مرتضى راوندى
70
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
سرفليندرز پيترى گويد شايد مقصودشان آن بود كه « مىخواستند اندكى از منشهاى نيك و نيروى او را به خويشتن انتقال دهند . » « 121 » اعتقاد به زندگى پس از مرگ تقريبا تمام ملل ابتدايى از مردگان خود مىترسيدند و مىكوشيدند وسايل خوشنودى آنان را فراهم سازند ، مبادا زندگى را بر زندگان تلخ كنند . از كاوشها و مطالعاتى كه دكتر گيرشمن در ناحيهء سيلك انجام داده چنين برمىآيد كه از روزگار قديم در ايران « مرده را بطور درهم پيچيدهاى در كف اتاق دفن مىكردند . اين قرب و همجوارى ميت ، زندگان را از لزوم تهيهء هدايا براى او معاف مىكرد ؛ چه بهگمان آنها روح مرده مىتوانست در خوراك خانواده شركت كند . . . در غارى تبرى از سنگ صيقلى در جوار استخوانها در دسترس مرده گذاشته شده بود و نزديك سرش دو فك گوسفند نهاده بودند . شايد خوردنيهاى جامد و مايع نيز با او در قبر گذاشته مىشد و بدن ميت را به رنگ قرمز مىآراستند . اين طرز تدفين قرنها در نجد ايران معمول بود . ظاهرا از نيمهء اول هزارهء قبل از ميلاد طرز تدفين مردگان تغيير مىيابد و اين خود علامت جانشينى قومى نو بهجاى قومى كهن محسوب مىشود . قبرها ديگر در زمين كف خانه حفر نمىشد . چند صدمتر دور از شهر ، گورستان كه بمنزلهء شهر مردگان بود قرار داشت . اموات هنوز هم با لوازم متعدد و مختلف در خاك دفن مىشدند و گاهى چند صد شىء در قبر جا داده مىشد . در رأس آنها كلاهخودهاى چرمى بودكه اكنون از بين رفته ، ولى لوحههاى سيمين كار شده كه روى كلاهخودها بمنزلهء تزيين دوخته شده بود ، به دست آمده است . در اين قبور زينتآلات بيشتر وجود داشت ؛ مخصوصا اشياء سيمين و مفرغى ، سنجاقها به شكل سر حيوانات ، كه تزيين آن به سبك « نرديك » « 122 » بسيار عالى است ؛ دستبند ، گوشواره ، تزيينات ؛ سرانگشترى و الواح كمربند كه هم زنان و هم مردان آنها را به كار مى - بردند . . . اسلحه ، شمشير ، خنجر ، سپر ، پيكان هم با مفرغ و هم با آهن ساخته مىشد . هريك از قبرهاى جنگجويان حاوى مجموعهاى از سازوبرگ مفرغى و آهنى شامل لگام و اشياء متعدد براى آراستن سر و سينهء اسب بوده است . براى تهيهء غذاى ميت از ديگهاى بزرگ مفرغى دستهدار . . . و دوشاخههاى مفرغى و آهنى براى برشته كردن گوشت استفاده مىكردند . علاوهبراين در قبر مردگان تعداد زيادى ظروف به رنگهاى مختلف ديده مىشود . از اين نوع ظروف نه تنها در سيلك بلكه در گيان لرستان ، مغرب تهران نزديك كرج ، جنوب درياچهء اورميه و سلدوز ديده شده است . . . » « 123 » از همه جالبتر پيدايش گور دخترى از امراست در تپه حصار دامغان . در اين قبر علاوه بر انواع و اقسام جواهرات و بازيچههاى زمان كودكى ، مقدارى ظروف و اثاثه كه به كار روزگار بزرگى دختر و دوران شوهرداريش مىخورده با او دفن نموده بودند ، و اين
--> ( 121 ) . همان ، ص ، 213 . ( 122 ) . Nordique ( 123 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 65 به بعد .