تشخيص مالكيت « مهر » را به كار بردند ، يعنى روى يك گل رس علامت‌گذارى مىكردند و آن را در دهانهء خمره جا مىدادند يا به طنابى مىبستند ، و ظاهرا همان علائم مفهوم تحرير و نگارش داشته است . بااينحال رشد مدنيت در ايران به علت وضع ناسازگار طبيعى و پراكندگى جمعيت با مقايسه با بين النهرين به كندى پيش مى - رفت . تنها در ناحيهء شوش كه در امتداد طبيعى بين النهرين است ، مركزيتى در زندگى مدنى پديد آمد و نخستين دولت متمدن يعنى عيلام به وجود آمد . سكنهء جنوب غربى آسيا در اين دوران به هيچيك از دو دستهء سامى و هند و اروپايى بستگى ندارد و داراى هنرى هستند كه مخصوص سكنهء آسياى غربى و ايران است . « 110 » مشخصات عصر مس و مفرغ به عقيدهء گوردون چايلد در طول چند هزار سالى كه ميان عصر نئوليتيك و عصر مفرغ فاصله شد ، ملتهاى خاورميانه به اكتشافات قابل ملاحظه‌اى مانند صنعت استخراج و استفاده از مس و مفرغ ، بهره - بردارى از نيروى حيوانى ، وسايل نقليهء چرخ‌دار ، چرخ كوزه‌گرى ، آجر و مهر نايل شده بودند . قبل از هزارهء سوم پيش از ميلاد ، اين اختراعات تا درياى اژه ، تركستان و هند انتشار يافت . يكهزار سال بعد به چين و بريتانياى كبير نيز رسيد . صنعت استخراج و استعمال فلز ، داراى چهار جنبهء اكتشافى بسيار مهم بود : نرمى و قابليت انعطاف مس ، امكان ذوب آن به آسانى بوسيلهء جدا كردن آن از ساير مواد معدنى ، و بالاخره مسأله اختلاط فلز : « آلياژ » بود . . . مس در حال طبيعى به نظر مردم ، نوع عاليترى از سنگ بود كه تيز كردن ، عمل آوردن بوسيلهء چكش و تبديل به ورقه‌هاى صاف و سپس بريدن آن امكان داشت . البته مردم سيلك ( نزديك كاشان ) مس را در اين حالت مىشناختند ، منتها استفادهء شايانى از آن نمىكردند . در حدود چهار هزار سال پيش از ميلاد مسيح ، مصريان از فلزات براى تأمين بعضى از احتياجات عادى خود استفاده مىكردند . خط هيروگليف در همين دوران اختراع شده بود و به كمك رصدهاى نجومى توانسته بودند در سال 4245 ق . م . تقويم را به وجود آورند . وحدت مصر تأمين شده بود و پادشاه واحدى در سراسر كشور فرمانروايى مىكرد . استعمال مس رشتهء معمارى را به نحو بيسابقه‌اى به جلو راند و مصريان در حدود سه‌هزار سال ق . م موفق شدند به كمك ادوات مسى دست به ساختمان اهرام بزنند . در حدود 3500 سال ق . م . مردم سواحل دجله و فرات نيز استفاده از فلزات را به همت سومريها آموختند . هنر معمارى و فلزسازى در بين النهرين گسترش يافت . استعمال فلزات در آسيا و افريقا صورت انقلابى نداشت بلكه به گفتهء پيرروسو 25 قرن بعد از كشور مصر ، استفاده از مس در بين النهرين معمول گرديد و باز هم 18 قرن طول كشيد تا اين فلز به شماليترين نقاط اروپا ، يعنى ممالك اسكانديناوى ، راه يافت . ولى در فاصلهء اين مدت ، جزاير درياى اژه ، ايران ، چين و اروپاى غربى از اين فلز استفاده مىكردند .

--> ( 110 ) . همان ، ص 23 و 24 .