مرتضى راوندى
197
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
آثار ادبى كه از روزگار قديم باقىمانده نيز جالب و شامل داستانها و مضامين افسانهاى و غزليات و اشعار عاشقانهء زيباست . قبل از آنكه كليله و دمنه و آثار « لافونتن » و « كريلوف » در جهان منتشر شود ، ادباى مصرى به زبان جانور و مرغ ، نقايص و شهوات و عواطف انسانى را مجسم ساخته و به زبانى حكيمانه مردم را به حقايق اخلاقى و اجتماعى واقف مىنمودند . در غزليات عشقى بيشتر سخن از عشق خواهر و برادر به ميان است . حساب و هندسه اغلب علما و دانشمندان مصرى از بين كاهنان برخاستهاند ، چه ، اين طبقه به اقتضاى شغل ، آسايش و مجال كافى براى مطالعه و تحقيق داشتهاند . سابقهء علوم رياضى در مصر به عهد اهرام و پيش از آن مىرسد ، زيرا نقشهء اهرام و اندازهگيرى آن بدون داشتن اطلاعات وسيع رياضى ممكن نبود . علاوهبراين ، بالا آمدن و فرونشستن آب نيل و ارتباط آن با ميزان محصول سبب شد كه رياضيدانان قديم مصر در علم هندسه پيشرفت نمايند . مصريان براى نماياندن عدد « 1 » خطى مىكشيدند و براى « 2 » دو خط مىكشيدند و همينطور براى رقم « 9 » نه خط مىكشيدند . بطور كلى ارقامى كه براى نمايش اعداد به كار مىرفت سخت و دشوار بود . مصريان اعداد را با ده رقم نمايش مىدادند و از صفر و سلسلهء اعشار بى خبر بودند . كسر متعارفى را كه صورت آن هميشه واحد باشد مىشناختند و براى نماياندن 3 / 4 آن را به صورت 1 / 4 + 1 / 2 نمايش مىدادند . « جدول ضرب و جدول تقسيم به اندازهء اهرام مصر قدمت دارد . » در پاپيروسى مربوط به دوهزار سال ق . م . با مقياسهايى راه اندازه گرفتن انبار گندم يا مساحت مزرعه را نشان داده است و از معادلات جبرى درجه اول سخن رفته است . علماى هندسهء مصرى تنها به اندازه گرفتن مساحت مربع و دايره و مكعب قناعت نداشتند بلكه حجم استوانه و كره را نيز اندازه مىگرفتند و براى نسبت محيط دايره به قطر آن يعنى عدد « پى » رقم 16 / 3 را به دست آورده بودند . بهقول ويل دورانت : فخر ما به اين است كه در مدت چهار هزار سال آن اندازه پيش رفتهايم كه از 16 / 3 به 1416 / 3 رسيدهايم ! مصريها در رشتهء نجوم اطلاعات وسيعى نداشتند . با اينهمه قرنهاى متوالى حركت سيارات و وضع آنها را در آسمان تحت نظر گرفته و ثبت مىكردند . ثوابت را از سيارات تشخيص مىدادند و در زيجهاى خود از ستارگان قدر پنجم كه عملا با چشم غيرمسلح ديده نمىشود ياد كردهاند . آنها دربارهء تأثير ستارگان در سرنوشت انسان چيزها نوشتهاند كه سرانجام به وضع تقويم منتهى گرديد و اين تقويم بعدها عنوان بزرگترين هديهء مصر به نوع بشر را پيدا كرد . مصريها در ابتدا سال را به سه فصل چهار ماهه قسمت مىكردند كه فصل اول ، فصل برآمدن و زياد شدن و فرونشستن آب نيل است و فصل دوم ، فصل زراعت و فصل سوم ، فصل درو بود . آنها عدد روزهاى ماه را 30 به حساب مىآوردند . « 43 »
--> ( 43 ) . همان ، ص 202 سه .