مرتضى راوندى
148
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
تاجوتخت ماد و رقيب وى بود ، اعدام كرد و منظور او اين بود كه براى مدعاى خويش يعنى حكومت « قانونى » بر امپراتورى استياگ ( استياگس ) دلايل متقن تهيه كند . ظاهرا در ميان ماديها و پارسيان ، مانند مصريان ، رسم بود كه پسر و دختر و يا داماد ( شوهر دختر ) پادشاه پيشين قانونا به سلطنت مىرسيد . بدين سبب پادشاهان غالبا با خواهران خود مزاوجت مىكردند . . . و اين رسم خارج از خاندان سلطنتى نيز در ايران باستان و آسياى ميانه جارى و ظاهرا گرايشى بود به حفظ سهم مالومنال زن در داخل خانوادهء پدرشاهى و جلوگيرى از خروج آن . به اين ترتيب ، با پيروزى كورش دوران سلطنت استياگس و حكومت مادها به سر رسيد . از سازمان ادارى امپراتورى ماد اطلاع صحيحى نداريم : ظاهرا تشكيلات امپراتورى ماد شبيه دستگاه آشور و اورارتو بود ؛ منتهى متكاملتر و بعدها پارس هم از آن متابعت كرد . اختيارات ساتراپهاى پارسى ( ايرانى ) كه در رأس دستگاه ادارى و دادگسترى و امور مالى قرار داشتند و در قلمرو خويش به جمعآورى لشكريان مىپرداختند ، با رئيس ايالت آشور مشابهت داشت . . . حدفاصل ميان رئيس ايالت آشورى و ساتراپهاى ايرانى ، ساتراپهاى مادى بودند . « 87 » وضع طبقات مختلف در سرزمين ماد پس از پيشرفت زراعت و گلهدارى و تقسيم كار و پيدايش حرفههاى جديد ، در نتيجهء كار بردگان و استثمار قشرهاى محروم ، اندكاندك رؤسا و سران قبايل ثروتمند شدند و مقدمات اختلافات طبقاتى فراهم گرديد . « خرده اوستا از تقسيم جامعه به گروههاى صنفى و حرفهاى يا پيشترا سخن مىگويد . » « 88 » و از سه صنف يعنى كاهنان و خادمان آتش ، ارابهسوران ، و دامداران و كشاورزان سخن مىگويد . گذشته از اينها در يك مورد از پيشهور نيز ذكرى شده است . در اينكه در جامعهء آن روز ماد بردگان نيز بودهاند ترديدى نيست ولى آنان در عداد اصناف نبودند . آنچه در خرده اوستا ذكر شده وضعى را كه طبق قانون « مانو » در هند به وجود آمده بود ، به خاطر مىآورد . ظاهرا در اين دوره در جامعهء ماد افراد ثروتمند ، كمثروت ، بردهداران و توليدكنندگان كوچك بىبرده در كنارهم زيست مىكردند و مغان صنف خاصى از مردم را تشكيل مىدادند و بزرگان قوم را به نام « ارابهسواران » مىخواندند . در پايان قرن ششم قبل از ميلاد هنوز ارتش ماد از خلق جدا نشده بود . . . ظاهرا سپاهيان از داوطلبان قبايل بود . هر فرد آزادى كه قادر به حمل سلاح بود ، سپاهى شمرده مىشد . تصادفى نيست كه آشوريان دايما نام ماديها را با صفت نيرومند موصوف مىسازند . اين مىرساند كه ماديها بهرغم تفرقهء ظاهرى و تقسيم به كشورهاى كوچك . . . متحد بودهاند . . . در قلمرو اتحاديهء قبايل ماد ، افراد جامعه بطور كلى به دامدارى اشتغال داشتند ؛ گرچه از زراعت كه برپايهء آبيارى مصنوعى بود نيز اطلاع داشتند .
--> ( 87 ) . همان ، ص 445 . ( 88 ) . همان ، ص 240 .