حيوانى كشيده مىشد بين صاحبنظران وحدت‌نظر نيست « ژورژ كونتنو » « 13 » معتقد است كه اولين‌بار از نوعى خر وحشى كه در بين النهرين فراوان بود براى كشيدن ارابه استفاده مى - كردند ، ولى بعدها كه اقوام خشن و وحشى آسياى مركزى به سوى جنوب غربى اين قاره روى آوردند ، مردم بين النهرين به وجود اسب پىبردند و از اين حيوان نجيب و سودمند براى حمل ارابه و فعاليتهاى رزمى سود فراوان بردند . « بعد از اينكه اسب و ارابه در حدود دو هزار سال قبل از ميلاد مسيح وارد بين - النهرين شد چند قرن بعد به وسيلهء چادرنشينان سامى كه مصر را احاطه كرده بودند به اين كشور وارد شد و در قشون فرعون همان وحشتى را ايجاد كرد كه در سال 1917 به وسيلهء اولين ارابه‌هاى جنگى متفقين در قشون آلمان ايجاد شده بود . مصريان در اين هنگام فقط از خر و گاو بعنوان وسيلهء كشش استفاده مىكردند . . . بعد از آنكه مصريان قشون متجاوز را از مملكت خود راندند دستگاه جديد جنگى را مورد استفاده قرار دادند . . . از آن پس در مدتى بيش از ده قرن ارابه به سراسر جهان راه يافت . بوسيلهء ارابه و فقط بوسيلهء ارابه بود كه در حدود هزار سال قبل از ميلاد مسيح ، آشوريان قدرت خود را بسط دادند و نفوذ خود را بر تمام ممالك خاور نزديك اعمال نمودند . اين ارابه‌هاى سبك بوسيلهء دو اسب كشيده مىشد و كماندار تير - اندازى كه دو تن ديگر با سپرهاى خود او را حفظ مىكردند ، ارابه را هدايت مىكرد و نيز بوسيلهء ارابه‌ها ، كه تبديل به ماشينهاى جنگى واقعى شده بود ، جنگجويان « سارگون » و « سناخريب » و « آشور بانيپال » شهرهاى بزرگ را محاصره و فتح مىكردند . اين ماشينهاى جنگى عبارت بودند از قلعه‌كوبهاى سنگينى كه رانندگان آن ، همه ، زره‌پوش بودند و يا برجهاى عظيم متحركى كه بوسيلهء آن ، باروها و استحكامات شهر را مىكوبيدند و از بالاى آن ، باران تير به سوى شهر مىفرستادند . . . سوارنظام آشورى بر پشت اسب بدون زين و برگ و فقط روى قطعه‌فرش ساده‌اى مىنشست و به حمله مىپرداخت . » « 14 » صنعت فخارى چرخ موجب پيدايش گردونهء فخارى گرديد . صنعت فخارى چنان كه ديديم از عهد حجر صيقلى معمول بود و فخار مىتوانست با دست خود گل را به صور مختلف درآورد و در آفتاب خشك كند . مدتها طول كشيد تا فهميدند كه براى تسريع در خشك شدن و افزايش استحكام بهتر است اين ظروف را در آتش قرار دهند و بازهم مدتها طول كشيد تا فهميدند كه براى اجتناب از خاموش شدن كوره ، در نتيجهء باد و باران و عوامل ديگر ، بهتر است كه سر آن را بپوشانند و به اين طريق كوره‌هاى سادهء بدوى پيدا شد و ظرفها و كوزه‌هاى رنگين بين النهرين در سراسر خاور نزديك منتشر گرديد . پس از چندى ، هنرمندان به اين فكر افتادند كه به‌جاى دست ، عمل شكل دادن به گل را بوسيلهء قرار دادن آن روى گردونهء مسطح و دوارى تسهيل كنند . اين فكر بكر در چه زمانى صورت عمل به خود گرفت ؟ به احتمال قوى نزديك به همان

--> ( 13 ) . Georges Contenau ( 14 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين ، ص 46 به بعد .