سلطنت سلطان عضد الدوله ابو شجاع الب ارسلان بن داود چون سلطنت به الب ارسلان رسيد پسر عم او قتلمش در كردكوه « 1 » شنيد . طمع بپادشاهى كرد . لشكر ترك با او متابعت كردند . قصد رى كرد چون مقابل شدند لشكر قتلمش شكسته [ شد ] چنانك مىگريخت از اسب افتاد هلاك شد . الب ارسلان برى آمد . از آنجا بهمدان رفت و عزم اصفهان كرد . در عهد الب ارسلان مردمان آسودند . طغرل بك عراق و خراسان و شام تا آذربايجان به « 2 » او داده بوذ . در زمان طغرل بك او را امير خراسان مىگفتند . در سنه ست و خمسين و اربعمايه « 3 » قصد ارمنيّه كرد . در مدت چهار ماه هفت پاره شهر بيست پاره قلعه محكم را باسلام آورد از آنجا باز گرديد . « 4 » بتبريز آمذ ، داذ داد . از آنجا برى آمد . [ گ 5 ب ] در سنهء تسع و خمسين و اربعمايه « 5 » بولايت گرجستان در آمذ . سرتاسر غارت كرد . قتلى عظيم كرد و باز در سنه اثنين و ستين [ و اربعمائه ] « 6 » قصد ديار ارمن كرد ، ارجش « 7 » و منازكرد « 8 » را باسلام آورد . اندر سنه ثلاث و ستين [ و اربعمائه ] « 9 » بدياربكر « 10 » درآمد فتحهاى عظيم كرد . در

--> ( 1 ) . اصل : كرده‌كوه ، گردكوه را دز گنبدان گفته‌اند . در سه فرسنگى دامغان قلعهء گردكوه در ميان كوهها واقع است و آن از قلعه‌هاى معروف اسماعيليه است . مستوفى ، نزهة القلوب ، ص 201 . لسترنج ، جغرافياى تاريخى ، ص 390 . ( 2 ) . 456 ه . ق . ( 3 ) . اصل : با . ( 4 ) . اصل : بازكردند . ( 5 ) . 459 ه . ق . ( 6 ) . 462 . ( 7 ) . ارجش يا ارجيش در ساحل شمالى درياچهء وان ، كه غالبا درياچه را بنام آن شهر خوانده‌اند . بقول حمد الله مستوفى « خواجه تاج الدين عليشاه وزير تبريزى آن را حصارى كشيد ، اكنون قلعه‌اى محكم است حاصلش غله و پنبه است » . لسترنج ، جغرافياى تاريخى ، ص 197 . مستوفى ، نزهة القلوب ، ص 118 . ( 8 ) . ملازگرد كه به زبانهاى مختلف منازجرد و منازگرت و ملاسگرد نيز گفته مىشد . مقدسى دربارهء ملازگرد گويد : « شهريست داراى قلعه‌اى مستحكم با مسجدى در كنار بازار و اطراف شهر باغهاى بسيار است » . در سال 463 ه . ق منازگرت ميدان نبرد قطعى روميان و سلجوقيان واقع گرديد و الب ارسلان در اين نبرد فاتح شد و سپاهيان روم را شكست داد . حمد الله مستوفى آن را ملازجرد ناميده و گويد : « قلعه‌اى دارد محكم ، عظيم ، جاى خوب است و هواى خوش دارد » . لسترنج ، جغرافياى تاريخى ، ص 124 ، مستوفى ، نزهة القلوب ، ص 119 . ( 9 ) . 463 . ( 10 ) . اعراب بلاد بين النهرين عليا را ، جزيره مىناميدند ، زيرا آبهاى دجله و فرات عليا جلگه‌هاى آنجا را در -