حسن حبيبى ومحمد باقر وثوقى
401
بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي )
پيوست دوم اصطلاحات و مفاهيم مربوط به مسائل خليج فارس آنه : شانزده يك روپيه ( لغتنامهء دهخدا ، ج 1 ، ص 172 ) امين تذكره : به مأمور صدور تذكره ( پاسپورت ، گذرنامه ) اطلاق مىشده است . انفاد : انفاد شدن ؛ فرستاده شدن انفاد كردن ؛ فرستادن و روانه كردن . ( لغتنامهء دهخدا ، ج 2 ، ص 3605 ) باستيان : استحكام برآمدهء برج مانندى كه در قلعه مىسازند . ( لغتنامهء دهخدا ، ج 3 ، ص 3579 ) . نوعى حصن باز به شكل يك چهار ضلعى نامنظم با زواياى منفرجه ، هر يك از قسمتهاى برجستهء ديوار قلعهء كه داراى چنين شكلى است . ( مدرسى ، يحيى ، سامعى ، حسين ، صفوى مبرهن ، زهرا ، فرهنگ اصطلاحات دورهء قاجار ، قشون و نظميه ، تهران ، دفتر پژوهشهاى فرهنگى ، 1380 ، ص 64 . ) باليوز : قونسول ، كسى كه وكيل سياسى دولت خودش است در بلاد خارجه ( لغتنامهء دهخدا ، ج 3 ، ص 3705 ) . بانيان : در دوره صفويه به تجار اهل هندوستان اطلاق مىشده است . بتيل : كشتى است با يك قوس طولانى برآمده كه رأس قوس كمانى شكل است . تنهء آن با شيب تندى به شاه تخته مىرسد كه بطور اجمالى طول ( درازاى ) آن 3 / 1 طول كل كشتى است . قسمت بعدى آن با شيب تدريجى از شاه تخته فاصله مىگيرد و به تختهء نازك و عريض عقب كشتى خاتمه مىيابد كه رأس آن بالاتر از قسمت بلند عقب كشتى است و با ابزار ويژهاى كندهكارى شده است . قسمت عقب كشتى نوكدار و تيز است كه در بعضى مواقع بر روى قسمت بلند عقب كشتى سوار شده است . تنها در انواع بزرگ بتيل است كه عرشهء كامل داريم و گرنه بتيل شبيه انواع معمولى است كه در ابتدا توضيح داده شد . بتيل در سايزهاى متفاوتى وجود دارد و هدايت آن توسط سكان تعادلى مىباشد كه از طريق يك چرخ به كار مىافتد . در انواع كوچكتر ، حركت هم از طريق پارو و هم با بادبان انجام مىگيرد . در انواع بزرگتر تنها در هنگام صيد مرواريد است كه از پارو استفاده مىكنند . بتيل موجود در سواحل عربى داراى دو دكل است در حالى كه انواع آن در سواحل ايرانى يك دكله است . مجموع طنابها و بادبانهاى معمول محلى آن بر روى آن سوار شدهاند . اين كشتى كاربرد تجارى دارد اما اغلب براى صيد مرواريد نيز به كار گرفته مىشود ، به طور معمول بين 10 تا 20 جاشو را حمل مىكند كه اين تعداد در هنگام صيد مرواريد تا 30 نفر نيز افزايش مىيابد . ظرفيت حمل بار آن بين 15 تا 60 تن مىباشد . ( The Gazeteer of the Persian Gulf , V 5 , P . 2322 . ) بدن : بدن يك كشتى شبيه بگاره است البته كمى كوچكتر ، به غير از آنكه محلى كه تير ته كشتى در بگاره از آن مىگذرد در بدن كف مسطحى دارد كه موجب مىشود تا كشتى بعدى در حالتى كه در ساحل به گل مىنشيند يا به زمين مىرسد ، بطور قائم بايستد . بدن داراى يك دكل و بادبانها و ضمائم معمول است . برخى از آنها داراى ديركى به سمت جلو بوده ولى در همهء آنها بادبان سه گوش در جلو كشتى وجود دارد . انواع بزرگتر آن عرشهدار بوده و انواع كوچك آن نيم عرشهدار و يا بدون آن هستند . طول آن بين 10 تا 20 فوت بوده و بين 4 تا 8 نفر خدمه دارد . بدن توسط پارو و بادبان هدايت شده ، انواع بزرگتر آن براى حمل بار و انواع كوچكتر آن در مرواريدگيرى استفاده مىشوند . ( Ibid , p . 2325 . ) برّ عمان : عنوان عمومى سرزمينهاى بخش ساحل جنوبى خليج فارس در محدودهء كشورهاى امارات متحده عربى و عمان كنونى است . برات : نوشتهايكه دولت به خزانهدار خود براى دريافت وجه و جز آن حواله مىكند . ( لغت نامه دهخدا ، ج 3 ، ص 3895 ) بغله : يك نوع كشتى بزرگ محلى است كه توانايى حمل بار از 80 تا 300 تن را داراست . اين كشتى داراى يك تنهء برآمده و مستقيم با تزئيناتى در سر آن مىباشد . شاه تختهء ( تير حمال كشتى ) آن مستقيما بين تنه و تير عمودى عقب كشتى امتداد يافته است . تفر ( عقب كشتى ) آن مربع شكل و برآمده از روبرو مىباشد كه در هر