اين دو زبان پهلوى آندرآس « 1 » معلوم كرده و بعد تدسكو « 2 » آن را با شرح و تفصيل بيشترى تأييد نموده است . زبان اشكانيان متعلق به لغت ايران مركزى است ، كه فعلا لهجه‌هاى ايالات ساحل بحر خزر و سمنانى و لحن‌هاى نواحى كاشان و اصفهان و لهجه گورانى و غيره از آن حكايت مىكند . اين دو زبان را ، كه معمولا بنام لهجه شمالى يا شمال غربى و لهجه جنوب غربى مىخوانند ، امروز كاملا مورد دقت قرار داده و از رموز صرف و نحوى و صوتى آنها آگاهى حاصل كرده‌اند . اين اطلاع دقيق دانشمندان را موفق كرده است ، كه مقدار تأثير زبان اشكانى را در پهلوى ساسانى معلوم كنند و معلوم است ، كه تأثير زبان نشانه نفوذ تمدن اشكانى در تمدن ساسانى است . لغات بسيار ، كه مربوط بمفاهيم دينى و سياسى و اجتماعى است يا اسم اسلحه و وسايل ارتباط و اصطلاحات پزشكى و عبارات عادى حتى بعضى افعال متداول ، كه در زبان ساسانيان و فارسى كنونى هم رواج دارد ، صورت اشكانى خود را حفظ كرده‌اند « 3 » . بسى از مستثنياتى كه در فونتيك فارسى هست و خلاف قاعده شمرده مىشود ، نتيجه نفوذ كلمات لهجه شمالى در لغت زبان جنوب غربى است ، كه بعد از طلوع ساسانيان زبان رسمى كشور گرديد « 4 » .

--> ( 1 ) - در كتاب مان : تحقيقات كردى و فارسى ، بخش 1 ، مقدمه ص XIV و ما بعد . ( 2 ) - P . Tedesco لهجه‌شناسى متون ايرانى غربى تورفان . Dialectologie der Westiranischen Turfantexte . ( 3 ) - لنتس عناصر زبان شمال ايران در كلام فردوسى ، مجله هندشناسى و ايران‌شناسى ، ج 4 ، ص 251 و بعد W . Lentz , Die nordiranischen Elemente in der neupersischen Literatursprache bei Firdosi . ( 4 ) - بعقيده شدر ( گنومون Gnomon . 9 ، ص 358 ) « لهجه شمالى » متون تورفان ، همان زبان متداول مانويان خراسانى مىباشد ( ناحيه شمال شرقى شاهنشاهى ساسانى ) . مانويان پس از قتل پيشواى خود بخراسان پناهنده شدند تا از آزار و تعقيب در امان باشند و در اين ناحيه زبان اشكانى بيش از نواحى غربى دوام يافته است .