فرقه ماندائى « 1 » است و ديگر فرقه كه در كتب عرب آنها را مغتسله ناميده‌اند و يكى از مآخذ كيش مانوى محسوب است « 2 » . عرب همه فرقه‌هاى گنوستيك مشرق را كه افكارشان در زمان اسلام « 3 » هم رواجى داشته است ، بنام حنيف يا صائبون خوانده است « 4 » . * * * در دوره تسلط يونانيان ديانت بودايى در ولايات شرق ايران نفوذ يافت . پادشاه هند موسوم به آسوكا « 5 » ، كه در حدود سال 260 قبل از ميلاد دين بودايى

--> ( 1 ) - براند W . Brandt ، مذهب ماندائى Die mahaische Religion ، ليپزيگ 1889 . پاليس S . A . Palis ، مطالعه در باب ماندائيان ( به زبان دانماركى ) Mandaeiske Studier ، كپنهاك 1919 ؛ ترجمه انگليسى اين كتاب كپنهاك 1926 . پترسون Peterson ، عيسويت و كيش ماندائى Urchristentum und Man daismus مجله تحقيق راجع باناجيل Zeitschrift f . d . neutestamenliche Wissenschaft ج 27 ، 1928 ، ص 55 ببعد . چند متن ماندايى را براندو پونيون Pognon و ليدسبارسكى Lidzbrski و ريتزن اشتاين مورد تحقيق قرار داده و منتشر كرده‌اند ر ك به كتاب پاليس موسوم به Essay on Mandrean Bibliography 1560 - 1930 لندن و كپنهاك 1933 . ( 2 ) - الفهرست ، چاپ فلوگل ، ص 34 ؛ مقايسه شود با فلوگل ، مانى ، ص 133 و ما بعد و شدر ، صورت اصلى الخ ، ص 69 . ( 3 ) - تصوف . ر ك شدر ، تعاليم اسلامى راجع به انسان كامل Die islamische Lehre vom vollkommenen Menschen . ، مجله شرقى آلمان ، ج 79 ( 1925 ) ، ص 192 و ما بعد . ( 4 ) - پدرسن A . Pedersen ، صائبه The Sabians در يك مجلد مطالعات شرقى كه تقديم پروفسور برون شده است ، كمبريج 1922 ، ص 383 و ما بعد . ( 5 ) - Asoka