و چون شاه بخواب رفت ، او را بقتل رسانيد . يا بنابروايت ديگر سواران ماهوى ، كه در جستجوى يزدگرد بودند ، او را خفته در آسياب يافتند ، و هلاكش كردند « 1 » ثعالبى گويد « 2 » ، جسد اين شهريار وارونه‌بخت را در رود مرو انداختند . آب او را همى برد ، تا بجدولى كه رزيك نام دارد ، آنجا بشاخه درختى پيچيد ، و اسقف نصارى جسد شاه را شناخت ، او را در طيلسانى مشك‌آلود بسته دفن كرد . اين در سال 661 اتفاق افتاد . از سرگذشت خاندان يزدگرد اطلاع قليلى داريم . مسعودى فرزندان او را چنين ميشمارد « 3 » : دو پسر وهرام و پيروز و سه دختر ادرگ « 4 » و شهربانو « 5 » ، و مردآوند پيروز بچين رفت و كوشش كرد ، كه به يارى لشگر چين تاج و تخت نياكان را بدست آورد و شاهنشاهى خاقان را بر خود پذيرفت . ولى كارى از پيش او نرفت و در سال 672 بدرود حيات گفت « 6 » . اما شهربانو ، بنابر روايت شيعيان كه گويا قطعى نيست به عقد امام حسين ( عليه السّلام ) درآمد . شيعيان به اين ترتيب اولاد حسين ( ع ) را وارث خورنه يا فره ايزدى شاهنشاهان ايران باستان محسوب داشتند و كريم الطرفين شناختند مسعودى گويد : « اگر اعقاب يزدگرد در مرو ساكن شدند ، ولى بيشتر اخلاف سلاطين و اعقاب مجهول چهارگانه « 7 » ايرانيان هنوز در سواد ( عراق ) منزل دارند و نسب و حسب خود را نوشته حفظ ميكنند تا همان اهتمامى كه عرب قحطانى و نزارى در صيانت نسب خويش دارند » « 8 » . در سال 729 - 728 ، خسرو نامى از اخلاف يزدگرد

--> ( 1 ) - بلاذرى ص 315 و بعد و طبرى ، ص 2879 و بعد اين مطلب را به چند قسم آورده‌اند . ( 2 ) - ص 48 - 747 . ( 3 ) - مروج ، 2 ، ص 241 . ( 4 ) - Adragh ( 5 ) - در نسخه خطى اين اسم فاسد شده است . ( 6 ) - در نسخه خطى اين اسم فاسد شده است . ( 7 ) - چهار طبقه بزرگ جامعه ايرانى . ( 8 ) - مروج ، 2 ، ص 241 .