رفيع است ، كه كنگره‌هايش بر قلل رضوى و قدس مشرف است . كسى نداند ، كه آدمى آن را براى آرامگاه جنيان ساخته است ، يا جن براى آدمى كرده است ؟ » « 1 » بارگاه باشكوه شاهنشاه در اين قصر بود و از اينجا امور كشور را تمشيت ميداد . بعضى از مطالبى ، كه مورخان عرب در خصوص آيين جهاندارى ذكر كرده‌اند ، مربوط به تشكيلات عهد خسرو اول و جانشينان او است . دو اثر مركزى عبارت بودند از چند ديوان « 2 » ، كه كلمه پهلوى است ، بمعنى اداره . در اين ادارات نظم و ترتيبى كامل حكمفرما بود . اطلاع مستقيمى راجع بتعداد ديوان‌ها و حدود صلاحيت هر يك از آنها در دست نداريم . همين قدر ميدانيم ، كه پادشاه چند مهر مختلف داشت ، يكى براى دفترخانه سرى ، ديگر براى دبيرخانه ، ديگر براى محكمهء جنائى ، ديگر مخصوص توزيع نشان و اعطاى منصب ، و ديگر متعلق بامور ماليه « 3 » ، و از اينرو مىتوانيم حدس بزنيم ، كه به همين اندازه هم ديوان وجود داشته است . معذلك اين صورت كامل نيست و عقل حكم مىكند ، كه براى امور ذيل هم ديوانهايى داشته‌اند : از قبيل امور نظام ، و پست ، و ضرابخانه ، و اوزان ، و شايد

--> ( 1 ) - اين قصيده بخترى در شرح عظمت ايوان كسرى و ستايش ايرانيان بىنظير است . عبارات فوق ترجمه سه شعر ذيل است . و كان الوان من عجب الصنعة * جوب فى جنب ارعن جلس مشمخر تعلوله شرفات * رفعت فى رؤس رضوى و قدس ليس يدرى اصنع انس لجن * سكنوه‌ام صنع جن لانس ( مترجم ) ( 2 ) - هوبشمان ، صرف و نحو ارمنى ، ج 1 ، ص 143 . اين كلمه را بعدها براى تشكيلات اسلامى هم به كار بردند ، بنابراين ابن خلدون كلمه « ديوان » در اصل بر دفاتر درآمد و هزينه اطلاق ميشده و بعدها معنى آن توسعه يافته و اطلاق شده است بر محل كار عمل ماليه و مأمورين وصول ماليات و بالاخره به تمام ادارات ديگر شمول يافته است . ( 3 ) - بلاذرى بنابر قول ابن مقفع ، ر ك نلدكه ، ص 354 ، يادداشت 2 .