از اينقرار : زروان « 1 » رئيس خلوت ، كه دشمن جان ماهبوذ بود ، بر او تهمتى بست و يكنفر يهودى را با دادن پول راضى كرد ، تا بپادشاه وانمايد ، كه ماهبوذ خواسته است ، او را زهر بدهد . خسرو ، پس از كشتن خدمتكار با وفاى خود ، تصادفا آن حيله را كشف كرد . و مسببين را كيفر داد و از اينكه در كشتن ماهبوذ شتاب روا داشته است ، پشيمان شد « 2 » . در زمان خسرو پسرش انوشگزاذ « 3 » طغيان كرد و اين مصادف با وقتى بود ، كه خسرو به سختى مريض شده بود . خسرو شورش را فرونشاند ، اما انوشگزاذ را هلاك نكرد و بكور نمودن او قناعت كرد ، يا چنان كه پروكوپيوس حكايت نموده است ، پلك چشم او را با آهن سرخ سوزانيد و اين باعث شد ، كه انوشگزاذ از جانشينى محروم گردد ، يا بعبارت ديگر رسيدن بسلطنت بر او دشوار شود « 4 » . * * * تيسفون پايتخت دولت شاهنشاهى و مقر شاهنشاه در عهد خسرو اول بمنتهاى وسعت خود رسيد « 5 » . تيسفون نام بزرگترين شهر از چند آبادى بود ، كه مجموع

--> ( 1 ) - Zarvan زروان يا زروان Zavran نزد فردوسى ( - زبرگان ) ؛ روايت ثعالبى ، دو تن از بزرگان عهد خسرو را با يكديگر اشتباه كرده ، و دشمن ماهبوذ را آزر ونداذ Azarvindadh مىنامد ( بخوان : آذرونداذ ، Azurvinadh شكل ديگر آذرگنداذ . ( 2 ) - ثعالبى ، ص 625 و ما بعد ؛ فردوسى ، چاپ مهل ، ج 6 ، ص 294 و بعد . ( 3 ) - Anoshaghzadh ( 4 ) - ر ك نلدكه ، طبرى ، ص 467 و ما بعد . ( 5 ) - ويرانه‌هاى پايتخت را هرتسفلد در كتاب زاره - هرتسفلد ، سفر باستان‌شناسى در نواحى دجله و فرات ، ج 2 ( برلن 1920 ) ، ص 46 و ما بعد وصف كرده است . راجع بتاريخ تيسفون و سلوكيه ر ك اشترك Streck ، سلوكيه و تيسفون Ktesiphon Seleucia und ( مشرق قديم Der alte Orient ، 16 ، 4 - 3 ) . مقايسه شود با هونيگمان Honigmann ، تيسفون ، پولى و يسووا ، متمم 4 . كاوشهاى آلمانىها از -