آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
493
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
ادارى را به او نسبت مىدادند ) رجال دولت را بر هفت دسته تقسيم كرده بود « 1 » . در چهار صف اول ، اولياى دولت و همه اشخاصى را قرار داد ، كه در ايجاد و اجراء قوانين دست داشتند : 1 - وزراء 2 - موبذ [ بزرگ ] قاضى كل و رئيس هيربذان ، 3 - چهار سپاهبذ كه مأمورين مهم دولت بشمار ميرفتند و هر كدام در قلمرو خود صاحب اختيار بودند و بر يك ربع مملكت حكومت مىكردند و معاونى در اختيار داشتند موسوم به ( 4 ) مرزبان . سپس خوانندگان و نوازندگان و تمام كسانى را ، كه شغلشان موسيقى بود « 2 » ، در يك طبقهء مخصوص جا داد . صورتى كه از مسعودى نقل شده ، حاوى نكات مفيدى نيز هست . پديد آمدن خوانندگان و نوازندگان در رديف عاليترين مأمورين دولت ، روايتى است ، كه مؤيد آن فهرست موجودات آسمانى است ، كه مزدك به پيروان خود نشان داده و مأخوذ از ترتيب درجات دربار آن عصر ايران بوده است « 3 » . چهار مرزبان عمده بنابر اين صورت تحت فرمان سپاهبذان قرار گرفتند ، ولى معذالك داراى مرتبتى بسيار عالى بودند . در نامه تنسر آمده است كه « هيچ آفريده « 4 » را كه نه از اهل بيت ما باشد ، شاه نمىبايد خواند جز آن طايفه كه اصحاب ثغورندالان و ناحيت مغرب و كابل » « 5 » .
--> ( 1 ) - سپس مسعودى گويد بهرام پنجم تغييراتى در طبقه رامشگران داد ، و خسرو اول تشكيلات اردشير را تجديد نمود . بنابراين تشكيلاتى را ، كه مسعودى ذكر مىكند ؛ همانست ، كه در زمان خسرو اول داير بوده است . ( 2 ) - راجع به دو طبقه اخير مسعودى ذكرى نميكند . ( 3 ) - بالاتر ص 365 . پائينتر هم درباره مقام رامشگران در دربار سخن خواهيم راند . ( 4 ) - باستثناى شاهان دست نشانده . ( 5 ) - دارمستتر ، ص 210 و 513 ؛ مينوى ، ص 9 مولف گويد : من ابتدا گمان ميكردم ( چاپ اول ، ص 367 ) ، كه در اين عبارت مقصود چهار سپاهبذ است ولى بعد بعقيده آقاى اشتاين ( موزئون ، 1940 ، ص 130 ) تسليم شدم ، كه اصحاب تغور را مرزبانان يكى ميدانست ، و اين مرزبانان هر چند تحت فرمان سپاهبذان قرار گرفتند ، ولى عنوان شاهى را حفظ كردند صاحب نهايه ( ص 277 ) هنگام سخن از فرمانده مرزايمان و خزر را ذكر كرده است . بارى در اين عبارت نامه تنسر اشتباهى رخ داده -