آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
487
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
اين فرمان داد تا ابنيه و املاكى ، كه بواسطه كوتاه شدن دست صاحبان آنها و انهدام جداول و قنوات ويران شده بودند ، آباد نمايند . مالكين را كمك كردند و به آنها چارپايان جديد دادند تا به كار خود مجددا مشغول شوند . دهات خراب را از نو بنا كردند ، پلهاى چوبى و سنگى را ، كه ويران شده بود ، مرمت نمودند و در محلهايى كه مورد خطر بود ، استحكاماتى ساختند . روشى كه در آن زمان در اخذ خراج ارضى و ماليات شخصى به كار رفته بود ، نه فقط سلطنت را فايده نمىبخشيد ، بلكه زحمات و خساراتى براى مؤديان ماليات فراهم مينمود . چنان كه نقل كردهاند ، كه كشاورزان قبل از تعيين ميزان ماليات توسط مأمورين « 1 » ، جرأت نميكردند ، بميوههاى رسيده دست بزنند و خصوصا كواذ چون بر اين امر آگاهى يافت ، گويا تصميم گرفت ، كه بطور كلى اين روش اخذ خراج را تغيير دهد و عاقبت اين اصلاح بدست انوشروان انجام يافت . تمام اراضى مزروعه را بدقت اندازه گرفته مميزى كردند و توزيع ماليات ارضى جديد بر آن اساس قرار گرفت و آن مميزى بدست « مردمانى منصف و خيرخواه » به عمل آمد ، كه شاه بدان منظور انتخاب كرده بود . نرخهاى ثابتى ، كه مطابق اصول جديد معين شد ، از اينقرار بود . هر گريب « 2 » گندم يا جو سالى يك درهم . هر گريب مو هشت درهم . هر گريب ينجه « 3 » هفت درهم . هر گريب برنج 5 / 6 درهم و ساليانه از هر چهار درخت خرماى پارسى ، يا شش نخل آرامى ، يا شش درخت زيتون يك درهم مىگرفتند . ساير محصولات ديگر از اداى ماليات معاف بود و نخلهاى پراكنده نيز ، كه جزء نخلستان مستقلى بشمار نمىآمد ، از اداى ماليات معاف گشت « 4 » . ظاهرا اين نرخها سنگين نبوده است . منتهى ما درست نميدانيم ، كه بموجب قوانين مالياتى
--> ( 1 ) - نلدكه ، طبرى ، ص 241 ، يادداشت 2 . ( 2 ) - معادل با 2400 متر مربع . ( 3 ) - براى علوفه اسبان شايسته بوده است ( ر ك نلدكه همانجا ) . ( 4 ) - طبرى ، ص 62 - 960 ، نلدكه ، ص 45 - 441 .