آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
406
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
علاوه بر اين چنين معلوم است ، كه پادشاهان نخستين ساسانى سالى دو بار در اعياد نوروز و مهرگان بارعام ميدادند « 1 » و ورود همه كس را از خرد و كلان آزاد ميفرمودند . چند روز قبل از طرف شاه اعلام ميشد ، كه بارعام خواهد داد ، تا شاكى و متشكى عنه خود را براى جواب دادن آماده كنند . پس آنگاه پادشاه بموبد [ ان موبد ] امر ميداد ، كه مردمانى امين و مطمئن در مدخل قصر قرار دهد ، تا كسى از دخول متظلمان ممانعت نكند و اعلام مىنمود ، كه هر كسى در اين موقع مانع شود ، از اينكه مظلومى شكايت خود را عرض كند ، نسبت به خدا و پادشاه مرتكب گناهى عظيم شده و از امان قانون محروم خواهد بود . پس آنگاه مردان را داخل مىكردند ؛ نخست بشكاياتى ، كه طرف آن شخص پادشاه بود ، رسيدگى مىنمودند . شاه موبذان موبذ و [ ايران ] دبيربذ و نگاهبان كل آتشكدهها ( هيربذان هيربذ ) را احضار ميفرمود و سپس برميخاست و از تخت فرود ميامد و پيش موبذان موبذ بداورى به دو زانو مىنشست و ميگفت « هيچ گناهى نيست نزد خداى تعالى بزرگتر از گناه پادشاهان و حق گذاردن پادشاهان نعمت ايزد تعالى نگه داشتن رعيت است و داد ايشان دادن و دست ستمكاران از ايشان كوتاه كردن » ، پس چون پادشاهى راه بيداد سپارد ، زيردستان او خود را در خراب كردن آتشكدهها و شكافتن دخمهها « 2 » مجاز خواهند دانست و اين عبارت را بر زبان جارى مىكرد : « من كه بنده ناچيزى بيش نيستم در برابر تو قرار گرفتهام چنان كه تو فردا در برابر خدا قرار خواهى گرفت : اگر تو جانب خدا نگاهدارى ، خدا نيز جانب تو نگاهدارد ، اما اگر جانب دارى از شاه كنى خدا ترا كيفر دهد » . موبذان موبذ در پاسخ مىگفت : « اگر خدا سعادت بندگان خود را بخواهد ، بهترين مرد مملكت را براى آنها انتخاب مىكند و اگر مشيت او تعلق گرفته باشد ، كه منزلت پادشاه را بنماياند ، كلماتى بر زبان او جارى مىكند شبيه آنچه تو آلان بر زبان راندى » . سپس بدعوى رسيدگى مىكردند ، اگر
--> ( 1 ) - ر ك ص 200 - 196 اين ترجمه . ( 2 ) - عبارت « دزديدن كفن مردگان از تابوتها » متعلق به عقايد اسلاميست .