آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
381
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
روميان رويهمرفته در اين جنگ ، تفوق داشتند . بموجب صلحنامهاى كه سال بعد ( 422 ) امضاء شد ، ايرانيان در كشور خود بعيسويان آزادى مذهبى دادند و نظير همين آزادى را روميان در حق زردشتيان مقيم بيزانس قائل شدند و اين مطلب بر ابهت ايرانيان افزود ، لكن عملا چندان اهميت نداشت ، قرارداد راجع باداى مبلغى ، كه دولت بيزانس براى حفظ معابر قفقاز در مقابل هونها قبول كرده بود ، تجديد شد . مقارن اين احوال عيسويان ايران بشدت با هم نزاع مىكردند ، داديشوع « 1 » ، كه در 471 يا آغاز سال بعد بمنصب جاثليقى انتخاب شد ، در دفاع خراسان بر ضد اقوام وحشى شمالى خدمات ذيقيمتى بشاهنشاه كرده بود ، يك فرقه از معاندان كه رئيس آنها « بطاى » نام اسقف شهر « هرمزد اردشير » بود ، داديشوع را متهم كردند كه اشياء مقدسه را فروخته و مرتكب رباخوارى شده و مغان را بزجر و قتل نصارا تحريك كرده است . اين حمله خائنانه با مهارت خاصى صورت گرفت و عاقبت داديشوع بامر وهرام بزندان افتاد ، و چون بعدا در نتيجه اقدامات تئودوسيوس دوم قيصر روم داديشوع آزاد شد ، بقدرى از مقام خود تنفر حاصل كرده بود ، كه ميل استعفاء داشت ، لكن پيروان او واسطه شدند و مجمعى كه از سى اسقف تشكيل يافته بود ، به او مساعدت كرد و تقاضا نمود استعفاى خود را مسترد دارد . اين مجمع كه در شهرى از ولايات عربنشين تشكيل شد ، از اين حيث مهم بود ، كه استقلال فرقه عيسوى ايران را در مقابل كليساى بيزانس اعلام مينمود ، يقينا مقصود داديشوع از وادار كردن مجمع به اظهار اين مطلب آن بود ، كه وضع عيسويان مقيم ايران را ثابتتر نمايد . چه بدين ترتيب آنها را ديگر متهم بهمدستى با بيزانس نميكردند « 2 » . پس از مرگ شاهپور برادر وهرام پنجم ، كه پادشاه ارمنستان و مطيع دولت ايران بود ، ارتشس « 3 » ( اردشير ) اشكانى پسر ورام شاپوه مدت ده سال بر تخت
--> ( 1 ) - Dadicho ( 2 ) - لابور ، ص 125 - 119 . ( 3 ) - Artashes