آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
231
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
دذو ) قرار گرفته است . رأى نيبرگ « 1 » اين است كه « باقى ستونها هم بايد به همين نهج منظم شده باشد ، كه در آغاز ستون نام خداى خلاق و در دنبال و قواى خلاقه او ذكر شود و در آخر همه نام دذو بيايد ، كه خلاصه همه اسماء و صفات است . من معتقدم ، كه در ستون دوم هم دذو خلاصه فعاليت آذر است و در ستون سوم هم خلاصه فعاليت مهر است و همچنين در ستون چهارم ، خلاصه فعاليت دين بيان مىشود . فرقى كه دارد اين است ، كه ستون چهارم منتهى به دذو نميشود ، زيرا كه در آخر آن نام انگران ( انوار نامتناهى ) آمده است ، كه آفريده و مخلوق نيستند . » پس بعقيده نيبرگ ، اوهرمزد و سه دذو ، عبارتند از : اوهرمزد ، آذر ( آتش ) ، مهر ( ميثر ) ، دين ( دين مزديسن ) ، « لكن احتمال قوى ميرود ، كه مقصود انگران همان زروان - اكرن باشد ، كه مزديسنان باينصورت آوردهاند « 2 » ، پس ماه زردشتيان آيون « 3 » را نشان ميدهد ، كه در چهار خدا تجلى نموده است : اوهرمزد ، آذر ، مهر ، دين و قواى خلاقه هر يك از آن خدايان » « 4 » . و نيز نيبرگ گويد : « اين جدول درست قرينه اسامى خدايانى است كه در كتيبه آنتيوخوس آمده است ، يعنى اوهرمزد و مهر و وهران و خداى ديگر ، كه ما آن را با دين مزديسن يكى پنداشتهايم . فقط يكى از اين اسامى با نامهاى تقويمى اختلاف دارد و آن ورهران است ، كه در تقويم بجاى آن آذر را قيد كردهاند . اين اختلاف نيز ظاهرى است و در نفس الامر تبانى بين آنها نيست ، چه ورهران رابطه بسيار خاصى با آتش دارد » ، اين بود رأى نيبرگ بدلايلى كه درين باب آورده ، ميتوان اين دليل را هم افزود ، كه آتش معابد را آتش وهران ( يا وهرام به زبان پهلوى متأخر ) ميگفتهاند « 5 » .
--> ( 1 ) - ll ، ص 130 - 129 . ( 2 ) - يعنى غير زروانى . ( 3 ) - Aion ( 4 ) - II ، ص 130 . ( 5 ) - ر ك پائينتر . مقايسه شود با بنونيست ، ورتر و ورترغن ، ص 72 .