آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )

228

ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )

در يكى از اعمال شهداى سريانى ( تاريخ سابها ) « 1 » آمده است ، كه يكى از موبدان خدايان خود را چنين شماره ميكرد : « زئوس ، كرونوس ، آپولون ، بدوخ « 2 » و خدايان ديگر » . پيداست كه اين هم از تربيعات زروانيان است . زئوس و كرونوس و آپولون همان اوهرمزد و زروان و ميثرا هستند ، ولى بايد ديد ، كه مقصود از بدوخ كيست . صورت پهلوى اين كلمه ظاهرا بيدخت است به معنى « دختر خدا » يا « دختر خدايان » ، زيرا كه بى « 3 » معادل بغ « 4 » در پارسى قديم است . در عبارت ديگر از كتاب اعمال شهيدان نام اين الاهه بلفظى سريانى ذكر شده ، كه بمعنى « ملكه آسمان » است « 5 » . در كتيبه سابق الذكر آنتيوخوس اول پادشاه كماژن ( 34 - 69 ق . م ) ، كه در نمرود داغ است ، نام چهار خدا ذكر شده است : 1 . زئوس - اوهرمزد ، 2 . آپولون - ميثرا - هليوس - هرمس - 3 . ورترغن - هراكلس - آرس ، 4 . « ميهن من كماژن بسيار حاصلخيز » . شدر ثابت كرده است « 6 » ، كه مقصود از خدايان چهارگانه فوق زروان است ، كه در همان كتيبه نام او را به خط يونانى كرونوس آپيروس نوشته‌اند و اين تربيع معادل تربيع ديگرى است ، كه زروانيان ايران داشته‌اند ، كه جزو اخير آن دين مزديسن است . بنابراين مقدمه ، اگر اين تربيع را با تربيعى ، كه در تاريخ سابها مذكور بود ، مقايسه كنيم و فرض نماييم ، كه در آنجا زروان جانشين ورترغن شده باشد ، درين صورت ، بيدخت

--> غلطى است از گرشاسب ( در اوستا كرساسپ ) اما گوگى بعقيده بنونيست ، ديويست كه مانويان آن را كونى ( اوستايى : كوندى ) ميخواندند . راجع بتفصيل اين مطلب ر ك به بيانات مؤلف مذكور ، كه ظاهرا كليد رمز را يافته است . ( 1 ) - هوفمان ص 72 . ( 2 ) - Bedokh ( 3 ) - be ( 4 ) - baga ( 5 ) - هوفمان ، ص 130 . ( 6 ) - صورت اصلى و تركيب بعدى سيستم مانوى ، ص 138 و ما بعد ، مقايسه شود با نيبرگ ، 2 ، ص 49 و 126 .