كتاب بوندهشن معروف به « بندهشن ايرانى » « 1 » ، عبارات مفصلى داخل شده است ، كه متعلق بعقايد زروانيه است . ولى در بعضى قسمت‌هاى آن تصرفاتى بقلم يكنفر غير زروانى به عمل آمده است . عبارتى كه در اين فصل گنجانيده‌اند ، گويا در متن اصلى بندهشن ، كه هر دو نسخه فعلى بندهشن از آن گرفته شده ، موجود بوده است ، زيرا كه در نسخه « بوندهشن هندى » هم آثارى از آن ديده مىشود « 2 » . اما راجع بآيين زروانيان مختصرى در مقدمه « 3 » اين كتاب نگاشته‌ايم ؛ اكنون مفصلتر از آن سخن ميرانيم . در يكى از عبارات گاثاها ( يسناى 3 ر 30 ) گوهر نيكى و گوهر بدى را به اين عبارت نام برده‌اند : « دو گوهر قديم همزاد ، كه توأمان اعظم نام دارند » . بنابراين عبارت ظاهر چنين است كه زردشت باصلى اقدم ، كه پدر اين دو گوهر بوده ، عقيده داشته است « 4 » . برطبق روايتى كه از يكى از شاگردان ارسطو « 5 » موسوم به اودموس روديوس « 6 » در دست است ، معلوم مىشود ، كه در زمان هخامنشيان راجع به اين خداى

--> از مينوگى خرذ و قطعه از يك متن سريانى را ( كه ظاهرا متعلق بعهد ساسانيان است ) به خط لاتين عينا نقل كرده و ترجمه آن را نيز آورده است . ( نگاه كنيد نيبرگ ، ج 2 ، ص 85 ) . ( 1 ) - دو باب دو نگارش بندهشن بالاتر ص 75 ، يادداشت را ببينيد . ( 2 ) - در متن نيبرگ عباراتى هست ، كه من به طرز ديگر تعبير ميكنم . ولى اين اختلاف مربوط بكليات مطالب او نيست . ( 3 ) - ص 52 . نگاه كنيد بنونيست ، دين ايرانى The I ersian Religion ، فصل 4 و مجله آسيايى ، 1929 ، ص 287 و بعد ، تحقيقات نيبرگ ، كه ذكر آن گذشت ، و مقاله‌اى از شدر در مجله ادبيات آلمانى Deutsche Litesaturzeitung ، 1932 ، ص 2113 و ما بعد . ( 4 ) - نيبرگ تعبير ديگرى كرده است ( دين ، ص 102 و ما بعد . ( 5 ) - داماسيوس ، de primis principiis ، ج 1 ، ص 322 . ( 6 ) - Eudemos Rhodlos