هنوز هم آتش مجسم را موجودى مؤنث مىشمارند « 1 » . آگاثياس ( 25 / 2 ) از مقدس بودن آتش در نزد ايرانيان سخن‌ها رانده است . در آن قسمت از اوستاى ساسانى ، كه فعلا مفقود الاثر است ، مطالب بسيار راجع به آتش الهى و نعماى حاصله از آن و تكاليف انسان نسبت به آتش مندرج بوده است « 2 » . در علم مبداء و معاد و علم تكوين ، كه اجزاء مهمه آن در يشت‌هاى عتيق موجود است ، دانشمندان متأخر بسطى داده و اصول آن را چنان كليت بخشيده‌اند ، كه شامل عمر جهان مىشود « 3 » . بنابر اصول مزبور ، عمر دنيا بالغ بر 12000 سال است ، در سه هزار سال نخستين عالم اورهرمزد ( يا عالم روشنى ) و اهريمن ( يا عالم تاريكى ) در جوار يكديگر آرام ميزيسته‌اند . اين دو عالم از سه جانب نامتناهى بوده ، فقط از جانب چهارم به يكديگر محدود ميشده‌اند . دنياى روشن در بالا و عالم ظلمانى در زير قرار داشته و هوا فاصله آنها بوده است . مخلوقات اوهرمزد در اين سه هزار سال در حال امكانى ( مينوگيها ) « 4 » بودند . سپس اهريمن نور را ديده در صدد نابود كردنش برآمد . اوهرمزد ، كه از آينده آگاهى داشت مصافى به مدت 9000 سال با وى طرح افكند اهريمن ، كه فقط از ماضى آگاه ، رضا داد . آنگاه اوهرمزد به او پيشگويى كرد ، كه اين جدال با شكست عالم ظلمت خاتمه خواهد يافت . از استماع اين خبر

--> ( 1 ) - ابگيان ، اعتقادات عاميانه ارمنيان Der armenische Volksglaube Abeghian , ليپزيگ ، 1899 ، ص 67 . ( 2 ) - مثلا رك به دينكرد ، كتاب نهم ، فصل 35 ، فقره 11 ، فصل 57 ، فقره 15 - 12 ، فصل 58 ، فقره 21 . ( 3 ) - وست روايات بندهشن و زندى و همن‌يشت ( زند بهمن يشت ) و قسمت‌هايى از زاد سپرم را در متون پهلوى خود ، ج 1 ، ترجمه كرده است . راجع به بندهشن ر ك به ص 75 ، يادداشت 1 كتاب حاضر و نيز كريستنسن ، كيانيان ، ص 44 و ما بعد ) . ( 4 ) - Menoghoha