كه مفاخرت و مبارزات بعدل و فضل كردندى و هر رسولى ، كه فرستادندى از حكم و رموز و لغز مسائل با او همراه كردندى و درين حالت پادشاه محتاج شدى بارباب عقل و و تميز و اصحاب راى و تدبير و چند مجلس در آن نشستندى و برخاستندى ، تا آنگاه كه آن جوابها بر يك وجه قرار گرفتى و آن لغز و رموز ظاهر و هويدا شدى . . . پس از اين مقدمات نتيجه آن همىآيد ، كه دبير عاقل و فاضل مهين جمالى است از تجمل پادشاه و بهين رفعتى است از ترفع پادشاهى » « 1 » . دبيرخانه دول اسلامى نيز مانند صدارت عظمى تقليد كاملى از ساسانيان است و وضعى كه ، نظامى عروضى در قرن دوازدهم ميلادى از دبيرخانه عهد خود مىكند ، بطور كلى با تكليف و وظايف دبيران زمان ساسانيان تطبيق تواند شد . نظامى عروضى گويد : « دبيرى صناعتى است مشتمل بر قياسات خطابى و بلاغى منتفع در مخاطباتى كه در ميان است بر سبيل محاورت و مشاورت و مساصمت در مدح و ذم و حيله و استعساف و اغراء و بزرگ گردانيدن اعمال و خرد گردانيدن اعمال و ساختن وجوه عذر و عتاب و احكام و ثائق و اذكار سوابق و ظاهر گردانيدن ترتيب و نظام سخن در هر واقعه تا بروجه اولى و اخرى ادا كرده آيد پس دبير بايد كه كريم الاصل شريف العرض دقيق النظر عميق الفكر ثاقب الراى باشد و از ادب و ثمرات آن قسم اكبر و حظ وافر نصيب او رسيده باشد و از قياسات منطقى بعيد و بيگانه نباشد و مراتب ابناء زمانه شناسد و مقادير اهل روزگار داند و بحطام دنيوى و مزخرفات آن مشغول نباشد » « 2 » . زبردست‌ترين منشيان و بهترين خطاطان در دربار استخدام ميشدند و سايرين را بحكام ولايات ميسپردند « 3 » .

--> ( 1 ) - ايضا ص 25 ، ترجمه ، ص 27 و نيز ر ك ابن قتيبه ، عيون الاخبار ، چاپ قاهره ، ج 1 ص 42 و بعد . ( 2 ) - ايضا ، ص 12 ، ترجمه ، 12 و بعد . ( 3 ) - فردوسى ، چاپ مهل ، ج 5 ، ص 358 ، بيت 324 و بعد .