در كتب اشارات بسيار هست ، كه پادشاهان هنگام جلوس ، رعايا را از بقاياى مالياتى دوره سلف خود معاف ميكردند و اين خراج بخشى براى شاه جديد وسيله جلب قلوب عامه بود . وهرام پنجم چون بر تخت نشست فرمان داد ، كه از مالياتهاى معوقه ، كه ميزان آن بهفتاد مليون درهم بالغ ميشد ، صرف‌نظر كنند و ماليات ارضى سال جلوس او را هم يك ثلث تخفيف دهند « 1 » . فيروز در ايام قحط و غلا ملت را عموما از اداى خراج ارضى و باج شخصى و مالياتهاى مخصوص خيريه و بيگار و ساير تحميلات و عوارض معاف كرد « 2 » . علاوه بر ماليات رسم بود ، كه هدايايى هم بنام آيين ميگرفتند . از اين جمله است ، تحفه‌هايى ، كه در عيد نوروز و مهرگان جبرا اخذ ميشد « 3 » تصور مىكنم در اقلام عايدات دولت قلمى ، كه مخصوص درآمد املاك خالصه سلطنتى و حقوق خاصه شاهى بوده ، از همه بيشتر اهميت داشته است . يكى از جمله حقوق شاهى معادن طلاى فارانژيون « 4 » در ايالت پرس‌ارمنى « 5 » بوده است « 6 » . غنايم جنگى نيز از جمله عوايد غير منظم بود . خسرو دوم در ضمن تفاخرى ، كه بمناسبت غنايم جنگ كرده ، گويد ، زر و سيم و همه قسم گوهر و مفرغ و پولاد و ابريشم و اطلس و پارچه‌هاى زربفت و چارپا و سلاح و زن و كودك و مرد اسير » بدست آمد « 7 » .

--> ( 1 ) - طبرى ، ص 866 ، نلدكه ، ص 105 . ( 2 ) - طبرى ، ص 874 ، نلدكه ، ص 122 . ( 3 ) - ر ك فان‌فلوتن ، تحقيق در باب تسلط عرب ( گزارش آكادمى پادشاهى علوم هند ، آمستردام 1892 ) ص 9 . رسم هدايا و پيشكش تا زمانهاى اخير هم متداول بوده ، ر ك گرزن ، ايران و گريفيلد . J . Greehfield تشكيلات دولت ايران . Staates Die Vcrfassung des persischen ، برلن 1904 . ص 346 . راجع بجشن‌هاى نوروز و مهرگان ر ك فصل سوم كتاب حاضر . ( 4 ) - pharangion ( 5 ) - pesasmeine ( 6 ) - پروكوپيوس ، جنگ ايران ، كتاب اول ، بند 15 . ( 7 ) - ر ك فصل نهم .