جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
728
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
پياده بودند ، ولى سپس سوارهنظام و با تفنگ مسلح شدند و دوشاخهاى داشتند كه بوسيلهء آن بر دشمن تير مىانداختند . » نويسندهء ديگرى مىگويد كه بعد از عزيمت سر . آنتونى ، شاه رابرت را « سردار لشكريان جبههء تركها منصوب كرد » . شرلى در بازگشت از سفر اروپا در سال 1612 كه نزد دول آن به سفارت رفته بود سروان تامس پاول « 1 » را كه از اهالى ولايت مركزى انگلستان بود همراه آورد ، و او فرماندهء 700 سوار ايرانى شد . اين موضوع بسيار جالبتوجه است كه حتى از آن روزگار ديرين ، افسران انگليسى به خدمت شاه درآمدهاند . و رأى و صوابديد انگليسيان در تجديد سازمان نظامى ايران تأثير اساسى داشته است . انحطاط آن در دورهء آخرين پادشاهان صفوى - با اين وصف در همان قرن و پس از آن لشكر ايران قسمت عمدهاى از ترتيب كار اصلى و كموبيش بسيار قديم خود را كه شامل دستههاى سوار بىنظم و نظام بود ، حفظ نمود ، حتى در دورهء شاه عباس كه لشكر ايران وضعى ممتاز داشت ، به هيچوجه از فنون جنگى خبرى نبود ، و نبردها بيشتر پيكارسواران بود كه برپايه و ميزان بسيار وسيع قرار داشت . در جنگى كه ايرانيان در سال 1622 با همدستى انگلستان براى تصرف جزيرهء هرمز راه انداختند ، انگليسىها از ناشىگرى و عقبماندگى همدستان خود سخت دوچار حيرت شدند « 2 » . شاردن مىنويسد كه بعد از وفات شاه عباس تعداد نيروى آمادهء ايران 000 ، 120 نفر بوده ( 50000 سرباز سلطانى « 3 » و 70000 چريكهاى ولايات ) « 4 » . پيترودلاواله مىگويد كه مشتمل بر 97000 سوار بودند . هربرت در شرح ذيل با آنكه رقم كلى بالاترى ذكر مىكند وسيلهء اصلاح مناسبى هم فراهم مىسازد .
--> ( 1 ) - Thomas powel ( 2 ) - ادوارد مانوكس Manoxe نمايندهء كمپانى هند شرقى در جزيرهء هرمز در كتاب خود مىنويسد : « ايرانيان از علم جنگ بىاطلاعاند ، زيراكه بدون حساب و ترس به رزمگاه وارد شدند و آنچه را كه قادر بودند با مباهات نگاه دارند ، از دست دادند و نقايص عمدهء ديگرى نيز در كار پيكار ايشان ديدهام كه موجب حيرتم شده است كه چگونه شاه عباس كه از اعجوبههاى زمان ماست لشكرى گسيل دارد كه اين همه از لحاظ وجه نقد و وسايل لازم و اسلحه و كشتى و اسباب ديگر در تنگنا باشد . » ( 3 ) - منظور لشكر معروف قزلباش است . ( 4 ) - ايلات و عشاير سلحشور .