راجع به افراد بومى مرزى و كردهاى آذربايجان آخرين آمار را برحسب چادر يا خانوار در ذيل ملاحظه مىكنيد : شكاك - كه قسمتى ترك و قسمتى هم ايرانىاند و مذهب شافعى دارند . 1500 خانوار هركى - تابستان به ايران مىآيند و زمستان به جلگهء موصل مىروند . 2000 خانوار اورامان - كه عدهء مختصرى از آنها در تابستان به ايران مىآيند . قره‌پاپا - دهات سولدوز و براندوز كه شيعه هستند . 3000 خانوار مكرى - در مشرق و شمال شرقى ساوجبلاغ كه سنى و ساكن‌اند . 2000 خانوار زيزا - در كوههاى شمال غربى اشنو ، سنى مذهب‌اند . 1000 خانوار حيدرانلو - ايل بزرگى در مرز مجاور خوى . ساوجبلاغ ( مهاباد با جمعيتى در حدود 15000 نفر كرسى كردهاى آذربايجان است . يك حاكم كرد در آنجا فرماندارى مىكند ( تابع والى تبريز است ) صاحب فعلى اين مقام سيف الدين خان مردى نيك تربيت يافته با قدرى سواد در زبان فرانسه است . 2 - كردستان خاص - بين ايالت‌هاى آذربايجان و كرمانشاه ولايت محدود اردلان واقع شده كه همان كردستان خاص ايران است و بيشتر سكنهء آن افرادى هستند كه اقامتگاه ثابت دارند . حاكم‌نشين آن سنندج است و آن در جلگه‌اى باز و حاصلخيز واقع گرديده است . در حال‌حاضر حاكم آنجا پسر عموى شاه ، فرهاد ميرزا ، در عمارت باشكوهى منزل دارد و سربازخانه هم در آنجا بر نقطه‌اى مرتفع در مركز شهر واقع است . در اينجا دو فوج كرد هركدام شامل 800 نفر مستقرند و توپخانه‌اى هم دارند و فقط در زمان شاه فعلى است كه اين ولايت كاملا تحت فرمان حكومت مركزى درآمده است و قرنها مستقلا بوسيلهء سركردهء گوران كه از خاندان بنى اردلان بوده‌اند اداره مىشده است . ايشان ادعاى نسب به صلاح الدين دارند و عنوان والى اردلان با آنهاست . وقتى كه ريچ Rich در سال 1820 در آنجا بود ، جناب والى را از تهران كاملا مستقل مشاهده نمود . وى در قلمرو خود بساط سلطنتى داشت ، اما بعد از مرگ