جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

625

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

نايل مىگرديد ، ولى اين كاميابى بر خلاف مصالح عاليهء ايران بود و چون از جمله هدفهاى اين كتاب روشن ساختن اين نكته است كه منافع ايران و انگلستان يكى است يا به عبارت ديگر وجود ايران مقتدر بايد غايت مطلوب ديپلماسى بريتانيا باشد جاى تهنيت است كه آن نقشه كه ايران را بيچاره و گرفتار مىكرد محكوم به فنا گرديد . امتيازگران - در موقع امضاى امتيازنامهء رويتر در تهران شايع بود كه يكى از دلايلى كه دولت ايران را بر آن داشته بود كه همهء مزايا و اختيارات را به يك شخص يا كمپانى واحدى بدهد اين بود كه از تصديع پيشنهادهاى متعددى كه بوسيلهء عدهء كثيرى از اين سوداگران بيگانه رسيده بود و آن حضرات هم از موقع افتتاح خط تلگرافى هند و اروپا به سال 1865 ايران را هدف مقاصد خود قرار داده و دنبال سهمى از غنايم آن سرزمين بودند اجتناب نمايد . تا چندى بر اثر شكست نقشهء رويتر اين ماجراجويان مرعوب و متوارى شدند ، ولى چون اعتمادشان تجديد گرديد و بخصوص از موقعى كه با معاضدت دولت انگليس امتيازاتى از قبيل كشتىرانى در رودخانه كارون و بانك شاهنشاهى اعطاء شد اين‌گونه افراد باز اظهار وجود كردند و در مراجعت شاه از سفر آخرى اروپا گروهى از اين آزمندان مثل مور و ملخ در تهران ظاهر شدند و شايعاتى سخت رواج داشت كه قرار است امتيازات انحصارى جهت توليد يا ساختن يا پيشرفت صنايع شراب‌سازى ، قندسازى ، شيشه‌سازى ، تلفن ، چراغ برق و يكى هم امتياز انحصارى همهء محصولات فلاحتى اعطاء گردد . با طبع و سليقه‌هائى كه شهريار ايران داشت اين پيشنهادها بيشتر جالب‌توجه مىنمود ، زيراكه به هرحال لازمه‌اش واريز كردن وجه قابلى به خزانهء شاهى بود و اگر كار نتيجه مىداشت درآمد سالانه‌اش را نيز افزايش مىداد و هرگاه نتيجه‌اى حاصل نمىشد صدمهء شكست فقط به خارجىها مىرسيد . درحالىكه من طرفدار سياست همراهى به ايران از طريق سرمايه‌گذارى